ฮือฮา! พบชั้นบรรยากาศบนดาวเคราะห์หินคล้ายโลกในเขตเอื้อชีวิต

ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดของสหรัฐฯ ค้นพบชั้นบรรยากาศแรกเริ่มที่ห่อหุ้มดาวเคราะห์หินลักษณะคล้ายโลก ซึ่งโคจรอยู่ในเขตเอื้อต่อการอยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิต (Habitable Zone) รอบดาวฤกษ์ที่อยู่ห่างไกลได้ ถือเป็นก้าวสำคัญของวงการดาราศาสตร์ และเป็นหลักฐานที่หนักแน่นสุดเท่าที่เคยมีมาของสมมติฐานที่ว่า อาจมีโลกดวงอื่นที่มีสภาพแวดล้อมเอื้ออำนวยต่อสิ่งมีชีวิตเช่นเดียวกับโลกของเรา ซ่อนตัวอยู่ภายนอกระบบสุริยะ

ผลการวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Science ระบุว่า ก๊าซที่ตรวจพบในชั้นบรรยากาศของดาวเคราะห์ดวงนี้จนถึงขณะนี้คือ ‘ฮีเลียม’ ที่คาดว่าอยู่ในชั้นบรรยากาศตอนบน และก๊าซดังกล่าวเพียงชนิดเพียวไม่สามารถเอื้อต่อการดำรงอยู่ของสิ่งมีชีวิตได้ แต่นักวิจัยเชื่อว่าอาจมีก๊าซชนิดอื่นที่เอื้อต่อการดำรงชีวิตซ่อนอยู่ในชั้นบรรยากาศของระดับความสูงที่ต่ำลงมา ซึ่งยังต้องศึกษาต่อไป

ดร. คอลลิน เชรูบิม (Dr. Collin Cherubim) จากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ดและหัวหน้าทีมวิจัยกล่าวถึงการค้นพบครั้งนี้ว่าเป็นก้าวที่ยิ่งใหญ่มาก พร้อมระบุว่า นี่เป็นครั้งแรกที่มีการค้นพบชั้นบรรยากาศบนดาวเคราะห์หิน ซึ่งตั้งอยู่ในเขตเอื้อต่อการมีชีวิตของดาวฤกษ์ดวงอื่น

ดาวเคราะห์ดังกล่าวมีชื่อว่า LHS 1140 b อยู่ห่างจากโลก 48 ปีแสง และโคจรรอบดาวแคระแดงที่มีขนาดเล็กกว่าและอุณหภูมิต่ำกว่าดวงอาทิตย์ของเรา

จนถึงปัจจุบัน นักดาราศาสตร์ค้นพบดาวเคราะห์ที่โคจรรอบดาวฤกษ์อันไกลโพ้นมาแล้วกว่า 6,000 ดวง แต่การค้นพบครั้งนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะทำให้มนุษยชาติเข้าใกล้เป้าหมายสูงสุดประการหนึ่งของวิทยาศาสตร์ นั่นคือ การค้นพบสิ่งมีชีวิตบนดาวดวงอื่น

อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษา ระบุไว้อย่างชัดเจนว่า นักวิจัยยังไม่ได้ค้นพบหลักฐานของสิ่งมีชีวิตบน LHS 1140 b อย่างน้อยก็ยังไม่ใช่ตอนนี้ แต่ดาวเคราะห์ที่จะสามารถดำรงชีวิตได้นั้นจะต้องมีน้ำ และอยู่ห่างจากดาวฤกษ์ในระยะที่ไม่ใกล้เกินและไม่อไกลเกินไป แต่ต้องอยู่ตรงกลางในระยะที่เหมาะสมต่อการดำรงอยู่ของน้ำและสิ่งมีชีวิต หรือที่นักวิทยาศาสตร์เรียกว่าเขตเอื้อต่อการอยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิต

นักวิทยาศาสตร์ยังเรียกบริเวณนี้ว่า เขตโกลดิล็อกส์ (Goldilocks Zone) ตามชื่อเด็กหญิงในนิทานที่จู้จี้จุกจิกเรื่องอุณหภูมิของโจ๊ก

แม้จะมีการค้นพบดาวเคราะห์หลายร้อยดวงที่อยู่ในเขตโกลดิล็อกส์ของดาวฤกษ์แต่ละดวง แต่มีเพียงไม่กี่สิบดวงเท่านั้นที่เป็นดาวเคราะห์หินขนาดเล็กคล้ายโลก ซึ่งเป็นอีกหนึ่งปัจจัยสำคัญที่เพิ่มโอกาสในการรองรับการดำรงอยู่ของสิ่งมีชีวิต อย่างไรก็ตาม ก่อนหน้านี้ยังไม่มีดาวเคราะห์ดวงใดที่ตรวจพบชั้นบรรยากาศได้อย่างชัดเจน การค้นพบครั้งนี้จึงถือเป็นครั้งแรกที่สามารถยืนยันการมีอยู่ของชั้นบรรยากาศบนดาวเคราะห์หินในเขตเอื้อต่อการอยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตได้

ดร.เดวิด ชาร์บอนโน (Dr. David Charbonneau) นักดาราศาสตร์จากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด กล่าวว่า สิ่งสำคัญของการค้นพบครั้งนี้คือการยืนยันว่ามีดาวเคราะห์ที่มีลักษณะคล้ายโลกและมีชั้นบรรยากาศ ซึ่งอยู่นอกระบบสุริยะของเรา

นอกจากนี้ยังระบุด้วยว่า ทั่วไปแล้ว ผู้คนให้ความสนใจกับคำถามใหญ่ ๆ ว่า มีสิ่งมีชีวิตนอกโลกหรือนอกระบบสุริยะของเราหรือไม่ ด้วยเหตุนี้ การศึกษานี้จึงเป็นการค้นพบชั้นบรรยากาศแรกบนดาวเคราะห์หินในเขตเอื้ออาศัยของดาวฤกษ์นอกระบบสุริยะ ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญในการตอบคำถามดังกล่าว

LHS 1140 b ไม่ใช่ดาวเคราะห์เพียงดวงเดียวที่นักวิทยาศาสตร์กำลังจับตามองในการค้นหาสิ่งมีชีวิตนอกโลก ก่อนหน้านี้ ดาวเคราะห์ K2-18b ที่จัดอยู่ในประเภทซับ-เนปจูน (Sub-Neptune) และมีน้ำเป็นองค์ประกอบสำคัญ ได้รับความสนใจอย่างมาก หลังจากพบสัญญาณของก๊าซไดเมทิลซัลไฟด์ (Dimethyl Sulphide: DMS) ซึ่งเป็นก๊าซที่เชื่อมโยงกับสิ่งมีชีวิตในทะเลบนดาวเคราะห์โลก 

อย่างไรก็ตาม การวิเคราะห์ข้อมูลใหม่ที่นำโดยองค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติหรือนาซา (NASA) ในปี 2025 พบว่าสัญญาณดังกล่าวยังอ่อนเกินกว่าจะยืนยันการมีอยู่ของก๊าซได้อย่างแน่ชัด อีกทั้งยังมีหลักฐานว่าก๊าซชนิดนี้สามารถเกิดขึ้นได้จากกระบวนการทางเคมีที่ไม่เกี่ยวข้องกับสิ่งมีชีวิต

ขณะเดียวกัน ระบบดาว TRAPPIST-1 ที่ประกอบด้วยดาวเคราะห์หิน 7 ดวง ก็เป็นอีกหนึ่งเป้าหมายสำคัญในการค้นหาสิ่งมีชีวิต โดยกล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์ เว็บบ์ของนาซาสามารถยืนยันได้ว่า ดาวเคราะห์ TRAPPIST-1d ไม่มีชั้นบรรยากาศคล้ายโลก ขณะที่ข้อมูลของ TRAPPIST-1e ยังไม่ชัดเจนเพียงพอที่จะสรุปผลได้

ที่มา : BBC