โลกก็ร้อนไปแล้ว เรายังคาดหวังอะไรจากการประชุม COP31 ได้อีกบ้าง?

การประชุมสุดยอดด้านสภาพภูมิอากาศแห่งสหประชาชาติประจำปี หรือ COP31 (จัดขึ้นระหว่างวันที่ 9–20 พฤศจิกายน 2026 ณ เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี) เริ่มต้นขึ้นท่ามกลางความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ วิกฤตพลังงานจากสงครามในตะวันออกกลาง และข้อเท็จจริงอันน่าเจ็บปวดที่ว่า เป้าหมายข้อตกลงปารีสในการจำกัดอุณหภูมิโลกไม่ให้เกิน 1.5 องศาเซลเซียส ได้ถูกทะลุผ่านไปแล้ว

คำถามสำคัญคือ เมื่อเพดานความร้อนล้มเหลว โลกจะเดินหน้าต่ออย่างไร? และภายใต้ร่มเงาของสหรัฐอเมริกาที่ไม่ส่งคณะผู้แทนเข้าร่วม ประชาคมโลกยังเหลือความหวังอะไรให้ไขว่คว้าจากเวทีเจรจาครั้งนี้บ้าง

จับตา 3 ประเด็นหลัก: เมื่อการจำกัดเพดานความร้อนเปลี่ยนสู่ ‘แผนกอบกู้โลก’

ในเมื่อไม่สามารถหยุดอุณหภูมิไว้ที่ 1.5 องศาเซลเซียสได้ เป้าหมายหลักของการประชุม COP31 จึงเบี่ยงทิศทางมาสู่การจำกัดช่วงอุณหภูมิที่เกินเป้า (Overshoot) เพื่อดึงอุณหภูมิโลกให้กลับลงมาภายในสิ้นศตวรรษนี้ ผ่าน 3 วาระขับเคลื่อนสำคัญ:

1. การประชุม COP ด้านการใช้พลังงานไฟฟ้า (Electrification COP): หัวใจหลักของปีนี้คือการเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้างพลังงาน โดยมีเป้าหมายระดับโลกในการเพิ่มสัดส่วนการใช้พลังงานไฟฟ้า (เช่น แผงโซลาร์เซลล์ แบตเตอรี่ และรถยนต์ไฟฟ้า) จาก 23% ในปัจจุบัน พุ่งสู่ 35% ภายในปี 2035
2. แผนงานยุติเชื้อเพลิงฟอสซิล (Fossil Fuel Phase-out Roadmap): แม้จะไร้ข้อตกลงผูกพันทางกฎหมายจากแรงคัดค้านของกลุ่มประเทศผู้ผลิตน้ำมัน แต่การประชุมครั้งนี้มุ่งผลักดัน "แผนงาน" ผลักดันการเลิกใช้น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ และถ่านหิน ผ่านพันธมิตรข้ามชาติที่ประสงค์ร่วมลงนาม
3. กองทุนสูญเสียและความเสียหาย (Loss and Damage): การตั้งรับอุทกภัยและภัยแล้งสุดขั้วที่รุนแรงขึ้น โดยประเทศกำลังพัฒนาและกลุ่มประเทศเกาะเปราะบางเรียกร้องการอุดหนุนงบประมาณเยียวยาภัยพิบัติที่ชัดเจนและรวดเร็ว หลังประสบความล่าช้าในการจัดสรรเงินทุนเดิม ขณะที่ภาระหนี้สินและอัตราดอกเบี้ยโลกที่สูงขึ้นบีบให้ประเทศยากจนขาดงบประมาณปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานเพื่อรับมือกับวิกฤตสภาพอากาศรุนแรง

สหรัฐฯ ถอนตัว แต่ ‘เศรษฐศาสตร์พลังงานสะอาด’ กำลังชนะวิกฤต

แม้รัฐบาลสหรัฐฯ ในยุคประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ จะปฏิเสธการเข้าร่วมประชุมและพยายามรื้อฟื้นอุตสาหกรรมเชื้อเพลิงฟอสซิล แต่นักวิเคราะห์มองว่าโลกยุค 2026 ต่างออกไปจากอดีต วิกฤตสงครามที่ทำให้น้ำมันราคาสูง พุ่งเป้าให้เทคโนโลยีพลังงานสะอาดกลายเป็น 'ทางออกที่ราคาถูกและคุ้มค่าที่สุด'

ตัวอย่างเห็นได้ชัดจากจีนที่ลดการนำเข้าน้ำมันลงถึง 12% จากการโหมใช้รถยนต์ไฟฟ้า และประเทศอย่างปากีสถานที่มีการติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์บนหลังคาบ้านจนผลิตไฟฟ้าได้ถึง 1 ใน 4 ของทั้งประเทศ สะท้อนว่าความมั่นคงทางพลังงานในปัจจุบันไม่ได้ขึ้นอยู่กับมหาอำนาจเพียงฝั่งเดียว แต่เกิดจากการกระจายศูนย์พลังงานหมุนเวียน

ความคาดหวังที่สมเหตุสมผลจาก COP31

แม้ไม่อาจคาดหวังปาฏิหาริย์เชิงกฎหมายที่จะหยุดโลกร้อนได้ทันที แต่ความสำเร็จจริงของ COP31 จะวัดกันที่การวางรากฐาน 'การเปลี่ยนผ่านอย่างเป็นธรรม' เพื่อช่วยเหลือแรงงานในอุตสาหกรรมเก่า การกำหนดกลไกราคาคาร์บอนที่ชัดเจน และการดึงกลุ่มประเทศความร่วมมือย่อยให้บรรลุข้อตกลงร่วมกัน บทเรียนจากโลกที่ร้อนขึ้นบีบให้เวที COP31 ต้องเปลี่ยนจากการถกเถียงเรื่อง 'ตัวเลขเป้าหมาย' มาเป็นการลงมือปฏิบัติจริงในระบบเศรษฐกิจเพื่อความอยู่รอดของมนุษยชาติ