
SHORT CUT
นวัตกรรมเปลี่ยนขยะรอบตัวอย่างกากกาแฟ กากส้ม ขยะทะเล กากองุ่น และถุงพลาสติก ให้กลายเป็นสินค้าแฟชั่นและไอทีสุดล้ำ พร้อมเจาะลึกข้อจำกัดสิ่งแวดล้อมที่ผู้บริโภคต้องรู้
ในยุคที่วิกฤตขยะล้นโลกกำลังคุกคามระบบนิเวศ อุตสาหกรรมแฟชั่นและของใช้ต่างปรับตัวครั้งใหญ่ด้วยแนวคิด Upcycling หรือการนำขยะและของเหลือทิ้งกลับมาสร้างมูลค่าใหม่ จากเดิมที่ขยะเหล่านี้ต้องจบลงที่บ่อฝังกลบหรือตกค้างในมหาสมุทร
ปัจจุบันด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรมการแปรรูป วัสดุอย่างซากอวนจับปลา กากกาแฟ กากส้ม กากองุ่น และถุงพลาสติกย่อยยาก ได้ถูกชุบชีวิตใหม่ให้กลายเป็นสินค้าระดับพรีเมียมที่ทั้งสวยงาม มีฟังก์ชันการใช้งาน และช่วยชะลอการเกิดก๊าซเรือนกระจกได้อย่างน่าทึ่ง
จากขยะพลาสติกในมหาสมุทร และซากอวนจับปลาที่ถูกทิ้ง (Ghost Nets) ซึ่งเป็นภัยคุกคามต่อสัตว์ทะเล Sea2See ร่วมมือกับชุมชนชาวประมงชายฝั่งในสเปน ฝรั่งเศส และแอฟริกาตะวันตก ในการเก็บกู้ขยะพลาสติกและซากอวนขึ้นมาจากทะเล จากนั้นนำมาผ่านกระบวนการทำความสะอาด คัดแยก และรีไซเคิลเป็นเม็ดพลาสติกขยะทะเล 100% เพื่อส่งไปขึ้นรูปเป็นกรอบแว่นตากันแดดและแว่นสายตาในประเทศอิตาลี รวมถึงผลิตเป็นนาฬิกาข้อมือแฮนด์เมดในประเทศสวิตเซอร์แลนด์
แม้จะช่วยลดปัญหากระดองเต่าหรือสัตว์ทะเลติดซากอวน แต่กระบวนการเก็บกู้ขยะในวงกว้างและการรวบรวมขยะจากหลายทวีปเพื่อส่งไปแปรรูปในยุโรป ยังคงมี คาร์บอนฟุตพริ้นท์จากการขนส่งข้ามทวีป ซึ่งทางแบรนด์ต้องเร่งบริหารจัดการและซื้อคาร์บอนออฟเซ็ตเพื่อเป้าหมาย Carbon Negative
จากกากกาแฟใช้แล้ว ปริมาณ 300 กรัมต่อรองเท้าหนึ่งคู่ ผสมผสานกับขวดพลาสติกน้ำดื่มใช้แล้ว โดยการนำกากกาแฟมาอบแห้ง แปรรูปผสมกับเม็ดพลาสติกรีไซเคิลจากขวดน้ำ เพื่อปั่นเป็นเส้นใยโพลีเอสเตอร์กาแฟ สำหรับใช้ทอเป็นผ้าส่วนบนของรองเท้า (Upper) และเชือกรองเท้า ขณะที่ส่วนพื้นรองเท้าใช้อย่างพาราธรรมชาติ ได้ผลลัพธ์เป็นสนีกเกอร์ที่ระบายอากาศได้ดี ลดกลิ่นอับ และกันน้ำ
กากกาแฟเมื่อถูกทิ้งลงบ่อฝังกลบจะเน่าเสียและปล่อย ก๊าซมีเทนซึ่งเป็นก๊าซเรือนกระจกรุนแรงกว่า CO2 ถึง 32 เท่า แม้ Rens จะช่วยยืดอายุขยะกาแฟได้กว่า 6 ล้านตัน แต่ตัวรองเท้ายังคงมีส่วนผสมของโพลีเอสเตอร์พลาสติกซึ่งยากต่อการแยกสลายเมื่อหมดอายุการใช้งาน รวมถึงมีภาระคาร์บอนจากการขนส่งวัตถุดิบและส่งออกสินค้าไปทั่วโลก
จากของเหลือทิ้งจากอุตสาหกรรมน้ำส้มคั้น (Citrus Juice By-products) เช่น เปลือกและกากส้ม ซึ่งคิดเป็น 40–60% ของผลส้มทั้งหมด สกัดสารเซลลูโลสจากกากส้ม จากนั้นจับมือกับ Lenzing Group ผสมผสานเซลลูโลสกากส้มเข้ากับเยื่อไม้ ผ่านกระบวนการผลิตระบบวงปิด กลายเป็นเส้นใย Lyocell แบรนด์ TENCEL™ Limited Edition x Orange Fiber ก่อนนำไปปั่นเป็นเส้นด้ายและทอเป็นผ้าเนื้อนุ่มลื่นดุจผ้าไหม ถูกนำไปใช้ในคอลเลกชันหรูของแบรนด์ระดับโลกอย่าง Salvatore Ferragamo และ H&M
แม้ทั่วโลกจะมีขยะกากส้มมากถึง 110–120 ล้านตันต่อปี แต่การผลิต Orange Fiber ยังต้อง อาศัยการผสมเยื่อไม้และใช้เทคโนโลยีเคมีสูง ในโรงงานเฉพาะทาง อีกทั้งยังมีต้นทุนการผลิตที่สูงมาก ทำให้ยังจำกัดการใช้งานอยู่เฉพาะในตลาดแฟชั่นชั้นสูง ยังไม่สามารถผลิตทดแทนผ้าฝ้ายหรือโพลีเอสเตอร์ทั่วไปในระดับแมสได้
ขยะกากองุ่นที่เหลือจากอุตสาหกรรมคั้นไวน์ในอิตาลี (Grape Pomace) ได้แก่ เปลือก เนื้อ เมล็ด และก้านองุ่น ได้นำชีวมวลกากองุ่นมาผสมกับน้ำมันพืชและสารโพลียูรีเทนสูตรน้ำ จากนั้นนำสารผสมชีวภาพนี้ไปเคลือบบนผ้าฝ้าย (Cotton) เกิดเป็นวัสดุหนังเทียมทางเลือกที่มีส่วนประกอบรีไซเคิลและหมุนเวียนสูงกว่า 70% นำมาตัดเย็บเป็นรองเท้าสนีกเกอร์รักษ์โลกแบรนด์ PANGAIA
แม้จะช่วยลดการใช้หนังสัตว์และการใช้พลาสติก PVC ปิโตรเคมี แต่วัสดุชนิดนี้ 'ไม่สามารถย่อยสลายตามธรรมชาติได้' และรีไซเคิลได้ยากมาก เนื่องจากเป็นการผสมขยะชีวมวลเข้ากับพลาสติก PUD ทำให้ผลิตภัณฑ์ประเภทนี้ต้องออกแบบไว้สำหรับสินค้าที่เน้นความทนทานและไม่ต้องซักล้างบ่อยเท่านั้น
ขยะพลาสติกย่อยยาก/พลาสติกใช้ครั้งเดียวทิ้ง เช่น ถุงพลาสติก, ฝาแก้วกาแฟ, ถุงพัสดุ ร่วมกับ แบตเตอรี่มือสองจากจักรยานไฟฟ้า นำขยะพลาสติกมาหลอมและผสมสีลายหินอ่อนด้วยมือ ชิ้นต่อชิ้นในสตูดิโอเมืองไบรตัน ประเทศอังกฤษ เกิดเป็นเคสพาวเวอร์แบงก์ ลำโพงบลูทูธ และแท็กติดตามของที่มีลวดลายเอกลักษณ์ชิ้นเดียวในโลก พร้อมประกอบวงจรแบตเตอรี่มือสองที่ยังทำงานได้ดีเข้าไปภายใน
แม้จะช่วยดึงขยะพลาสติกรีไซเคิลยากและขยะแบตเตอรี่ออกจากลานฝังกลบ แต่แบตเตอรี่ลิเธียมมีอายุการใช้งานจำกัด เมื่อแบตเตอรี่เสื่อมสภาพลงในอนาคต การนำกลับมารีไซเคิลซ้ำยังเป็นโจทย์ทางเทคโนโลยีที่ซับซ้อน แบรนด์จึงต้องแก้ปัญหาด้วยการเปิด บริการรับซ่อมตลอดชีพ เพื่อชะลอไม่ให้สินค้ากลายเป็นขยะอิเล็กทรอนิกส์ซ้ำอีก
ข้อจำกัดจริงที่ต้องมองให้ออก (Greenwashing VS Real Circularity)
ต้องชื่นชมในความคิดสร้างสรรค์และการสร้างมูลค่าเพิ่ม (Upcycling) ของแบรนด์เหล่านี้ แต่ในขณะเดียวกัน ผู้บริโภคต้องไม่ติดกับดักการตลาดแบบ Greenwashing หรือเข้าใจผิดว่าสินค้ารีไซเคิล = ไร้ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม 100%
การผสมผสานวัสดุ : สินค้าหลายชนิด เช่น หนังองุ่น Vegea หรือสนีกเกอร์ Rens เป็นการจับคู่ระหว่าง 'วัสดุชีวภาพ' กับ 'พลาสติกสังเคราะห์' ผลลัพธ์คือแม้จะลดการใช้วิสโคสหรือหนังแท้ได้ แต่ทำให้ตัวสินค้า ไม่สามารถย่อยสลายตามธรรมชาติได้ และรีไซเคิลกลับมาเป็นวัตถุดิบใหม่ได้ยากมาก
คาร์บอนฟุตพริ้นท์จากการขนส่ง : การรวบรวมขยะจากมุมหนึ่งของโลก ส่งไปแปรรูปอีกทวีปหนึ่ง แล้วจัดส่งสินค้าให้ผู้ซื้อทั่วโลก ยังคงสร้างไอเสียจากการขนส่งปริมาณมาก
ราคาสินค้าที่ยังสูง : นวัตกรรมเหล่านี้ยังมีราคาสูงกว่าปกติ ทำให้ยังเป็นตัวเลือกเฉพาะกลุ่มผู้มีกำลังซื้อ
การสนับสนุนสินค้า Upcycling จากขยะถือเป็นก้าวสำคัญในการช่วยขับเคลื่อน Circular Economy และลดปริมาณขยะที่จะถูกนำไปฝังกลบหรือหลุดรอดสู่ธรรมชาติ แต่บทบาทที่แท้จริงของผู้บริโภคยุคใหม่ไม่ได้จบลงแค่การ 'ซื้อของรักษ์โลก' เท่านั้น แต่คือ 'การใช้สินค้าทุกชิ้นให้คุ้มค่าและยาวนานที่สุด' รวมถึงการสอบถามถามถึงบริการหลังการขาย เช่น การรับประกันการซ่อมแซมและการรับคืนเมื่อหมดอายุขัย เพราะการลดการบริโภคเกินจำเป็นและการยืดอายุการใช้งาน คือทางออกที่ยั่งยืนที่สุดสำหรับโลกของเรา
ที่มา : Sea2see, Pangaia, Gomi, Rens, orangefiber