จาก ‘ขวดพลาสติก’ ในชุมชน สู่ขวดโค้กใบใหม่ เส้นทางหาดทิพย์รีไซเคิล PET เพื่อโลก

ปัญหาขยะกำลังกลายเป็นวิกฤตสิ่งแวดล้อมที่โลกไม่อาจมองข้าม โดยเฉพาะขยะพลาสติกที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งบนบกและในท้องทะเล ตั้งแต่ชุมชนเมืองไปจนถึงเกาะเล็ก ๆ ที่ห่างไกล ขยะเหล่านี้ไม่เพียงทำลายทัศนียภาพและระบบนิเวศ แต่ยังส่งผลกระทบต่อชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คน สัตว์ทะเล และสิ่งแวดล้อมในระยะยาว

ที่ผ่านมา ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน ต่างพยายามหาทางรับมือกับปัญหานี้ ผ่านแนวทางต่าง ๆ ทั้งการลดใช้พลาสติก การคัดแยกขยะ การนำกลับมาใช้ใหม่ และการรีไซเคิล เพื่อเปลี่ยนสิ่งที่เคยถูกมองว่าเป็นขยะให้กลับมาเป็นทรัพยากรที่มีคุณค่าอีกครั้ง

 

แต่การรีไซเคิลขยะพลาสติกให้เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่แค่การนำขวดที่ใช้แล้วไปทิ้งในถังแยกขยะเท่านั้น เพราะเบื้องหลังยังมีเส้นทางอีกยาวไกล ตั้งแต่การจัดเก็บในชุมชน การคัดแยก การทำความสะอาด การแปรรูป ไปจนถึงการนำกลับมาผลิตเป็นบรรจุภัณฑ์ใหม่

วันนี้จะพาไปสำรวจเส้นทางของขวดพลาสติก PET ที่ผ่านการบริโภคแล้ว ว่าจะเดินทางกลับมาเป็นขวดเครื่องดื่มใบใหม่ได้อย่างไร ผ่านความร่วมมือของชุมชนและภาคธุรกิจที่จับมือกันสร้างระบบรีไซเคิลแบบ Bottle-to-Bottle หรือการเปลี่ยนขวดเก่าให้กลับมาเป็นขวดใหม่ โดยมีจุดเริ่มต้นจากชุมชนบนเกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา ก่อนเดินทางผ่านโรงงานรีไซเคิลในภาคใต้ ไปสู่การผลิตเม็ดพลาสติกรีไซเคิลที่จังหวัดนครปฐม และกลับมาขึ้นรูปเป็นขวดเครื่องดื่มอีกครั้งที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี

นี่คือเส้นทางที่สะท้อนให้เห็นว่า การจัดการขยะอย่างยั่งยืนไม่ใช่หน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง แต่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน

เปิดเส้นทาง Bottle-to-Bottle จากชุมชนสู่ขวดโค้กใบใหม่

บริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน) หรือ HTC ผู้ผลิตและจัดจำหน่ายเครื่องดื่มในเครือโคคา-โคล่า ในพื้นที่ 14 จังหวัดภาคใต้ ร่วมกับพันธมิตร บริษัท อ๊อกซิเทค จำกัด และ บริษัท รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล จำกัด พาสื่อมวลชนลงพื้นที่เรียนรู้กระบวนการรีไซเคิลขวดพลาสติก PET ภายใต้โครงการพันธมิตรเพื่อการรีไซเคิลในภาคใต้

โครงการนี้มีเป้าหมายสร้างระบบรีไซเคิลแบบ Bottle-to-Bottle ที่เชื่อมโยงตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง เริ่มจากการเก็บรวบรวมและคัดแยกขยะในชุมชนบนเกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา ส่งต่อไปคัดแยก ทำความสะอาด และบดเป็นเกล็ดพลาสติกที่จังหวัดกระบี่ ก่อนนำไปผลิตเป็นเม็ดพลาสติกรีไซเคิล หรือ rPET ที่จังหวัดนครปฐม แล้วขนส่งกลับมายังโรงงานพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี เพื่อขึ้นรูปเป็นขวดเครื่องดื่มใหม่อีกครั้ง

เป้าหมายสำคัญคือการพัฒนาระบบซัพพลายเชนย้อนกลับ (Reverse Supply Chain) ให้เป็นกลไกบริหารจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างรับผิดชอบ และทำให้ขวดพลาสติกที่ผ่านการใช้งานแล้วสามารถกลับเข้าสู่วงจรการผลิตได้อย่างเป็นระบบ

จุดเริ่มต้นจากชุมชน ดื่มแล้วเก็บ คัดแยกตั้งแต่ต้นทาง

จุดแรกของการเดินทางอยู่ที่เกาะยาวน้อย จังหวัดพังงา ซึ่งเป็นพื้นที่ต้นแบบของการจัดการขยะโดยอาศัยพลังของชุมชน เพราะหัวใจสำคัญของการรีไซเคิลไม่ได้เริ่มต้นที่โรงงาน แต่เริ่มจากการคัดแยกบรรจุภัณฑ์ตั้งแต่ครัวเรือน

ขวดพลาสติก PET ที่ผ่านการใช้งานแล้ว รวมถึงบรรจุภัณฑ์ประเภทอื่นที่สามารถรีไซเคิลได้ จะต้องถูกแยกออกจากขยะทั่วไป ไม่ปะปนกับเศษอาหารหรือสิ่งสกปรก เพื่อรักษาคุณภาพของวัสดุและทำให้สามารถนำเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ความร่วมมือนี้เริ่มต้นมาตั้งแต่ปี 2561 โดยมูลนิธิโคคา-โคล่า ร่วมกับองค์การระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ (IUCN) ริเริ่มโครงการจัดการขยะอย่างยั่งยืนบนพื้นที่เกาะยาว ก่อนที่บริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน) จะเข้ามารับช่วงดูแลโครงการต่อในปัจจุบัน

หนึ่งในเป้าหมายสำคัญคือการสนับสนุนให้ชุมชนสามารถรวบรวมบรรจุภัณฑ์ใช้แล้วเข้าสู่ระบบรีไซเคิลได้มากกว่าปริมาณบรรจุภัณฑ์จากผลิตภัณฑ์ของหาดทิพย์ที่นำเข้าสู่พื้นที่เกาะผ่านช่องทางการค้าต่าง ๆ

ข้อมูลจากการสำรวจของหาดทิพย์ร่วมกับมหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ตในช่วงต้นปี 2569 เพื่อประเมินผลการดำเนินงานบนเกาะยาวน้อยและเกาะยาวใหญ่ พบว่า ในปีก่อนหน้ามีบรรจุภัณฑ์จากผลิตภัณฑ์ของหาดทิพย์เข้าสู่เกาะทั้งสองประมาณ 37 ตัน ขณะที่กลไกชุมชนสามารถรวบรวมบรรจุภัณฑ์ใช้แล้วออกจากพื้นที่เพื่อนำเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลได้สูงถึงประมาณ 100 ตัน

ในจำนวนนี้เป็นขวด PET จากผลิตภัณฑ์ของหาดทิพย์ที่เข้าสู่เกาะทั้งสองประมาณ 22 ตัน แต่ชุมชนสามารถรวบรวมขวด PET ออกจากพื้นที่เข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลได้สูงถึงประมาณ 60 ตัน

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงพลังของการจัดการขยะระดับชุมชน ที่ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การจัดการบรรจุภัณฑ์จากผลิตภัณฑ์ของบริษัทเท่านั้น แต่ยังช่วยนำขยะพลาสติกที่เกิดขึ้นในพื้นที่กลับเข้าสู่ระบบรีไซเคิลได้อีกด้วยภาพการทำงานเห็นได้ชัดจากบ้านของประธานอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) หมู่ที่ 1 เขตเทศบาลตำบลเกาะยาว ซึ่งเป็นหนึ่งในจุดรวบรวมขวด PET ของชุมชน

ที่นี่มีการทำงานร่วมกับเครือข่าย อสม. ซึ่งช่วยประสานงานกับครัวเรือน พร้อมแจกถุงตาข่ายขนาดใหญ่ให้แต่ละบ้านนำไปแขวนไว้หน้าบ้าน สำหรับแยกเก็บบรรจุภัณฑ์ที่สามารถรีไซเคิลได้ เมื่อถึงรอบนัดหมาย อสม. จะรวบรวมขวดและบรรจุภัณฑ์เหล่านั้นกลับมาตรวจสอบความสะอาด ก่อนขนส่งขึ้นแพข้ามฟากไปยังท่าเทียบเรืออ่าวท่าเลน จังหวัดกระบี่ เพื่อส่งขายให้กับบริษัท อ๊อกซิเทค จำกัด

นอกจากช่วยลดปริมาณขยะในชุมชนแล้ว ระบบดังกล่าวยังสร้างรายได้และเงินออมเข้าสู่กองทุนหมู่บ้านอย่างต่อเนื่อง ทำให้การคัดแยกขยะกลายเป็นกิจกรรมที่ชุมชนมีส่วนร่วมและได้รับประโยชน์ร่วมกัน

จากขวดเก่าสู่เกล็ดพลาสติก คัดแยกและทำความสะอาดอย่างละเอียด

เมื่อขวดพลาสติก PET เดินทางจากเกาะยาวน้อยมายังจุดรวบรวมของบริษัท อ๊อกซิเทค จำกัด ในอำเภอเหนือคลอง จังหวัดกระบี่ ก็จะเข้าสู่กระบวนการแปรรูปขั้นต้น

เริ่มจากการคัดแยกขวดตามคุณภาพ แกะฉลากและฝาออก ทำความสะอาด ก่อนนำไปอัดเป็นก้อน หรือ Bale เพื่อเตรียมขนส่งไปยังโรงบดในอำเภอเขาพนม จังหวัดกระบี่

เมื่อถึงโรงบด ขวดพลาสติกจะผ่านกระบวนการคัดแยกอย่างละเอียดอีกครั้ง ก่อนเข้าสู่เครื่องบดเพื่อเปลี่ยนจากขวดพลาสติกให้กลายเป็นเกล็ดพลาสติก หรือ Flakes

แต่กระบวนการไม่ได้จบลงเพียงเท่านั้น เพราะเกล็ดพลาสติกที่ได้ยังต้องผ่านการทำความสะอาดหลายขั้นตอน เริ่มจากการล้างด้วยหม้อต้มน้ำร้อนเพื่อขจัดคราบกาวและสิ่งสกปรก จากนั้นล้างซ้ำด้วยน้ำสะอาดที่มีมาตรฐานเทียบเท่าน้ำดื่ม พร้อมผ่านกระบวนการคัดแยกสิ่งแปลกปลอมอีกหลายขั้นตอน

จากนั้นจึงส่งตรวจสอบคุณภาพในห้องปฏิบัติการ เพื่อให้มั่นใจว่าเกล็ดพลาสติกที่ได้มีคุณสมบัติผ่านเกณฑ์มาตรฐานสำหรับการนำไปผลิตเป็นพลาสติกรีไซเคิลเกรดสัมผัสอาหาร (Food Grade)

ส่วนพลาสติก PET ที่ไม่ผ่านเกณฑ์คุณภาพดังกล่าว จะถูกแยกไปรีไซเคิลเป็นเส้นใยโพลีเอสเตอร์สำหรับอุตสาหกรรมสิ่งทอต่อไป

ดร.เศกสันต์ อุดมศรี ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท อ๊อกซิเทค จำกัด กล่าวว่า อ๊อกซิเทคภูมิใจที่ได้เป็นส่วนหนึ่งในการเชื่อมโยงชุมชนเข้ากับอุตสาหกรรมรีไซเคิล เพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและช่วยดูแลสิ่งแวดล้อม

การเข้าร่วมโครงการนี้ยังช่วยยกระดับศักยภาพการแปรรูปวัสดุรีไซเคิล โดยเฉพาะการรีไซเคิล PET เกรดสัมผัสอาหาร ซึ่งต้องให้ความสำคัญกับคุณภาพและความสะอาดในทุกขั้นตอน เพื่อให้ได้เกล็ดพลาสติกตามมาตรฐานที่ลูกค้ากำหนด

นอกจากนี้ ในปีหน้า บริษัทมีแผนทำงานร่วมกับหาดทิพย์เพื่อสนับสนุนเครือข่ายชุมชนและผู้จัดเก็บในภาคใต้ให้มากขึ้น เพราะเครือข่ายเหล่านี้ถือเป็นกระดูกสันหลังของระบบรีไซเคิล ยิ่งมีความเข้มแข็งมากเท่าไร ก็ยิ่งช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพของกระบวนการรีไซเคิลมากขึ้นเท่านั้น

เดินทางต่อสู่โรงงานนครปฐม เปลี่ยนเกล็ดพลาสติกเป็นเม็ด rPET

หลังจากผ่านกระบวนการคัดแยกและทำความสะอาดจนได้เกล็ดพลาสติก PET ที่มีคุณภาพตามมาตรฐานแล้ว วัสดุเหล่านี้จะถูกขนส่งต่อไปยังบริษัท รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล จำกัด จังหวัดนครปฐม เพื่อเข้าสู่กระบวนการแปรรูปเป็นเม็ดพลาสติกรีไซเคิล หรือ rPET ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญสำหรับนำกลับไปผลิตเป็นขวดเครื่องดื่มใหม่

นายธัชวัช เตชะมงคลจิต ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล จำกัด กล่าวว่า บริษัทมีประสบการณ์ด้านการแปรรูปวัสดุรีไซเคิลมาอย่างยาวนาน และเชื่อมั่นในการสร้างเศรษฐกิจหมุนเวียน เพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า

การเข้าร่วมโครงการนี้ไม่เพียงช่วยยกระดับศักยภาพในการผลิตเม็ดพลาสติก rPET ที่มีคุณภาพสูง ผ่านเกณฑ์มาตรฐานของหน่วยงานกำกับดูแลและโคคา-โคล่าเท่านั้น แต่ยังเป็นการสร้างเครือข่ายความร่วมมือตลอดห่วงโซ่อุปทาน รวมถึงระบบตรวจสอบย้อนกลับ ซึ่งจะเป็นโอกาสสำคัญในการพัฒนานวัตกรรมและต่อยอดธุรกิจในอนาคต

จากภาคกลางกลับสู่ภาคใต้ เปลี่ยนเม็ดพลาสติกรีไซเคิลเป็นขวดเครื่องดื่มใบใหม่

เมื่อบริษัท รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล จำกัด ผลิตเม็ดพลาสติก rPET ตามคำสั่งซื้อของหาดทิพย์เรียบร้อยแล้ว เม็ดพลาสติกเหล่านี้จะถูกขนส่งจากจังหวัดนครปฐมกลับสู่ภาคใต้ เพื่อเข้าสู่กระบวนการผลิตที่โรงงานพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี

ขั้นตอนนี้เป็นการเปลี่ยนเม็ดพลาสติกรีไซเคิลให้กลับมาเป็นบรรจุภัณฑ์เครื่องดื่มอีกครั้ง โดยเริ่มจากการนำเม็ดพลาสติก rPET มาขึ้นรูปเป็นหลอดพรีฟอร์ม (Preform) ซึ่งมีลักษณะคล้ายหลอดทดลองทางวิทยาศาสตร์ แต่มีเกลียวสำหรับปิดฝาขวดอยู่ด้านบน

พรีฟอร์มเหล่านี้จะถูกส่งเข้าสู่สายการผลิตเพื่อเป่าขึ้นรูปให้กลายเป็นขวดบรรจุเครื่องดื่ม ก่อนเข้าสู่กระบวนการบรรจุและปิดผนึก เพื่อเตรียมส่งมอบให้กับลูกค้าตามคำสั่งซื้อ

นั่นหมายความว่า ขวดพลาสติกที่เคยถูกใช้แล้วและผ่านการคัดแยกจากชุมชนบนเกาะยาวน้อย ได้เดินทางผ่านกระบวนการแปรรูปหลายขั้นตอน ก่อนกลับมาเป็นขวดเครื่องดื่มใบใหม่ที่โรงงานในจังหวัดสุราษฎร์ธานี

และหากขวดเหล่านี้ได้รับการจัดการหลังการบริโภคอย่างถูกต้อง ไม่ถูกทิ้งปะปนกับขยะทั่วไป ก็สามารถกลับเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลและหมุนเวียนเป็นวัฏจักรได้อีกครั้ง

พลตรี พัชร รัตตกุล ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า หาดทิพย์มีความตั้งใจที่จะใช้บรรจุภัณฑ์อย่างรับผิดชอบ เนื่องจากภาคใต้เป็นพื้นที่ที่มีทะเลและเกาะแก่งจำนวนมาก การจัดการขยะและบรรจุภัณฑ์จึงเป็นเรื่องสำคัญที่ไม่อาจมองข้าม

แม้บริษัทจะพยายามส่งเสริมการใช้ขวดแก้วแบบคืนขวดให้มากขึ้น แต่พฤติกรรมการบริโภคในปัจจุบันเปลี่ยนไป ผู้คนเดินทางและซื้อเครื่องดื่มเพื่อบริโภคนอกบ้านมากขึ้น ทำให้ขวด PET ยังคงเป็นบรรจุภัณฑ์ที่เหมาะสมกับรูปแบบการบริโภคในหลายสถานการณ์

เมื่อยังมีความจำเป็นต้องใช้ขวด PET บริษัทจึงต้องการผลักดันให้บรรจุภัณฑ์เหล่านี้ถูกนำกลับมารีไซเคิลให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะสามารถทำได้

อย่างไรก็ตาม การดำเนินงานลักษณะนี้ไม่สามารถทำได้โดยบริษัทเพียงแห่งเดียว แต่ต้องอาศัยความร่วมมือจากชุมชนและพันธมิตรทุกฝ่ายที่เห็นความสำคัญของการจัดการขยะ และร่วมกันสร้างระบบซัพพลายเชนย้อนกลับให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม เพื่อเป็นรากฐานของการบริหารจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างรับผิดชอบในอนาคต

จากโครงการนำร่อง 100 ตัน สู่ระบบจัดหาวัตถุดิบ rPET เต็มรูปแบบ

สำหรับโครงการพันธมิตรเพื่อการรีไซเคิลในภาคใต้ เริ่มดำเนินการครั้งแรกในฐานะโครงการนำร่องเมื่อปี 2568 โดยสามารถรวบรวมขวดพลาสติก PET เข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลแบบ Bottle-to-Bottle ได้ตามเป้าหมายที่ 100 ตัน

ความสำเร็จดังกล่าวนำไปสู่การต่อยอดความร่วมมือระหว่างบริษัท หาดทิพย์ จำกัด (มหาชน) บริษัท อ๊อกซิเทค จำกัด และบริษัท รอยซ์ ยูนิเวอร์แซล จำกัด โดยทั้ง 3 บริษัทได้ลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) เมื่อเดือนกันยายน 2569 เพื่อยกระดับโครงการนำร่องให้กลายเป็นกระบวนการจัดหาเม็ดพลาสติก rPET ตามปกติอย่างเต็มรูปแบบ

นอกจากจะเป็นการเดินหน้าตามเป้าหมายด้านความยั่งยืนของหาดทิพย์แล้ว ความร่วมมือนี้ยังช่วยสร้างทางเลือกในการจัดหาวัตถุดิบทดแทนเม็ดพลาสติก PET ผลิตใหม่ (Virgin PET) ในช่วงที่ราคาวัตถุดิบมีแนวโน้มสูงขึ้นจากสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลางอีกด้วย

เส้นทางจากขวดพลาสติกใช้แล้วบนเกาะยาวน้อย กลับมาเป็นขวดเครื่องดื่มใบใหม่ จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการรีไซเคิลขยะ แต่เป็นภาพสะท้อนของเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ที่ทำให้ทรัพยากรกลับมาใช้ประโยชน์ได้อีกครั้ง

สิ่งที่น่าสนใจคือ เบื้องหลังขวดหนึ่งใบไม่ได้มีเพียงเครื่องจักรและเทคโนโลยีในโรงงาน แต่ยังมีแรงร่วมมือของชุมชน อาสาสมัคร ผู้จัดเก็บขยะ และภาคธุรกิจที่เชื่อมโยงกันตลอดเส้นทาง

เพราะท้ายที่สุดแล้ว การแก้ปัญหาขยะพลาสติกจะเกิดขึ้นได้จริง ไม่ใช่แค่การผลิตบรรจุภัณฑ์ที่รีไซเคิลได้ แต่ต้องทำให้ขวดทุกใบมีโอกาสกลับเข้าสู่ระบบอย่างถูกต้อง ตั้งแต่วันที่ผู้บริโภคดื่มหมดขวด ไปจนถึงวันที่ขวดใบนั้นกลับมาเริ่มต้นชีวิตใหม่อีกครั้ง