ภาษีลาภลอย คืออะไร กลไกกำกับดูแลธุรกิจน้ำมัน ให้สมดุล-เป็นธรรมมากขึ้น ?

ทำความรู้จัก ภาษีลาภลอยคืออะไร ? แก้วิกฤตน้ำมันพุ่ง 6 บาทได้จริงหรือ 

น้ำมันทุกชนิดปรับขึ้นกระชากทีเดียว 6 บาท ท่ามกลางเสียงวิจารณ์ถึงความไม่ชัดเจนเรื่อง ภาษีลาภลอย จากฝั่ง สส. ที่ทำการตรวจสอบรัฐบาล SPRiNG จะชวนทำความเข้าใจว่าภาษีตัวนี้ มันคืออะไร มีขั้นตอนการเก็บอย่างไร และมีข้อดี-ข้อเสียต่อโรงกลั่นน้ำมันอย่างไร

น้ำมันขึ้นกระชาก 6 บาท และคำถามถึงรัฐบาล

ในช่วงกลางคืนของวันที่ 25 มีนาคม รัฐบาลได้ประกาศขึ้นราคาน้ำมันรวดเดียว 6 บาทต่อลิตร ส่งผลให้เกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์ถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นกับค่าครองชีพของประชาชน โดย นายกรณ์ จาติกวณิช สส.พรรคประชาธิปัตย์ ได้ออกมาระบุว่า รัฐบาลไม่ควรผลักภาระให้ประชาชนฝ่ายเดียว แต่ควรมีการเก็บ ภาษีลาภลอย จากโรงกลั่นน้ำมันที่กำลังได้กำไรมหาศาล ด้วย 

ขณะเดียวกัน นายพริษฐ์ วัชรสินธุ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน ได้โพสต์เฟซบุ๊กตั้งคำถามถึงการปรับขึ้นราคาในครั้งนี้ โดยระบุว่า…

“เฉลี่ยทุกข์เฉลี่ยสุขแบบใด ถึงได้ขึ้นกระชากแบบนี้ ทั้งๆ ที่
- ยังไม่มีคำตอบหรือข้อสรุปว่าใครกักตุนที่ผ่านมา
- ยังไม่มีความชัดเจนเรื่องภาษีลาภลอย
-  ยังไม่มีความชัดเจนว่ามาตรการเยียวยาประชาชนกลุ่มต่างๆ จะเริ่มทันทีหรือไม่
-  ยังไม่มีคำชี้แจงจากนายกฯ ในสภาแม้แต่คำเดียวตลอดทั้งวัน”

คำว่า ภาษีลาภลอย โผล่มา 2 ครั้งในชั่วข้ามคืน จาก 2 นักการเมืองคนสำคัญ ดังนั้น เรามาทำความรู้จัก "ภาษีลาภลอย" กันในเบื้องต้น 

.

 รู้จัก "ภาษีลาภลอย" คืออะไร - แล้วเก็บแบบไหน?

ที่จริงแล้ว คำว่า ภาษีลาภลอย ที่ถูกพูดถึงในเวลานี้ มันคืออะไรกันแน่ ...ภาษีลาภลอย (Windfall Tax)  คือ ภาษีที่รัฐบาลเรียกเก็บจากบุคคลหรือนิติบุคคลที่ได้รับ "ผลกำไรเกินปกติ" ซึ่งกำไรเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นจากการพัฒนาประสิทธิภาพ นวัตกรรม หรือการตลาดของบริษัทเอง แต่เกิดขึ้นจากปัจจัยภายนอกที่อยู่เหนือการควบคุม เช่น วิกฤตสงคราม ราคาพลังงานในตลาดโลกที่ผันผวนอย่างรุนแรง หรือนโยบายการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานของรัฐ เปรียบเสมือนการได้กำไรแบบ 'ส้มหล่น' มาโดยบังเอิญ

สาระสำคัญและรูปแบบการจัดเก็บ 

โดยทั่วไปในระดับสากล ภาษีลาภลอยไม่มีรูปแบบตายตัว แต่ที่นิยมนำมาใช้มี 2 ลักษณะหลัก ได้แก่

1. แบบเรียกเก็บครั้งเดียว: เป็นการออกกฎหมายมาเพื่อจัดเก็บเฉพาะในช่วงเวลาที่เกิดวิกฤตเศรษฐกิจ หรือช่วงที่ราคาสินค้าพุ่งสูงเป็นประวัติการณ์ และเมื่อสถานการณ์คลี่คลายลง ภาษีประเภทนี้ก็จะถูกยกเลิกไป

2. แบบกำหนดเกณฑ์กำไรส่วนเกิน: รัฐบาลจะทำการกำหนดฐาน "กำไรปกติ" เอาไว้ (เช่น ใช้ค่าเฉลี่ยกำไร 5 ปีย้อนหลัง) หากในปีนั้นบริษัทมีกำไรเกินจากเกณฑ์ปกติที่ตั้งไว้ ส่วนที่เกินมาทั้งหมดจะถูกนำมาคิดภาษีในอัตราที่สูงกว่าปกติ

ข้อดี-ข้อเสีย หากนำมาเก็บกับโรงกลั่นน้ำมัน

เมื่อพูดถึงการนำภาษีลาภลอยมาใช้จัดเก็บกับโรงกลั่นน้ำมัน ที่มักจะมีกำไรผูกติดกับ 'ค่าการกลั่น' ซึ่งกว้างขึ้นตามความผันผวนของราคาโลก จะมีทั้งข้อดีและข้อเสียที่ต้องนำมาพิจารณา 

ข้อดีของการเก็บภาษีลาภลอยโรงกลั่น 

• ลดความเหลื่อมล้ำและสร้างความเป็นธรรม: รัฐสามารถดึงเม็ดเงินกำไรส่วนเกินนี้ มาใช้เยียวยากลุ่มเปราะบาง หรือนำมาเติมเข้า "กองทุนน้ำมัน" เพื่อช่วยตรึงราคาขายปลีก เป็นการสร้างความรู้สึกเป็นธรรมว่ากลุ่มทุนไม่ได้กอบโกยผลประโยชน์จากวิกฤตฝ่ายเดียว

• เพิ่มรายได้ให้รัฐอย่างรวดเร็ว: ในภาวะวิกฤตที่ประเทศต้องการงบประมาณ ภาษีนี้เป็นแหล่งรายได้ก้อนใหญ่ที่ช่วยแก้ปัญหาขาดดุลงบประมาณ โดยที่รัฐไม่ต้องผลักภาระไปขึ้นภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) กับประชาชนทุกคน

 ข้อเสียและความเสี่ยงที่ต้องระวัง 

• บั่นทอนแรงจูงใจในการลงทุน: อุตสาหกรรมโรงกลั่นใช้เงินลงทุนสูง หากรัฐเลือกเก็บภาษีเฉพาะตอน "กำไรดี" แต่ไม่เคยช่วยอุ้มตอน "ขาดทุน" นักลงทุนอาจมองว่าไม่คุ้มค่า และอาจชะลอการลงทุนใหม่ๆ ในอนาคต

• กระทบความเชื่อมั่นต่างชาติ: การเปลี่ยนกฎกติกาและนโยบายภาษีกลางคัน อาจทำให้นักลงทุนต่างชาติขาดความเชื่อมั่น และย้ายฐานการผลิตไปยังประเทศที่มีความแน่นอนกว่า

• อาจผลักภาระกลับมาที่ผู้บริโภค: ในทางปฏิบัติ ภาคธุรกิจอาจหาช่องทางในการผลักภาระต้นทุนภาษีส่วนนี้กลับมาที่ประชาชนทางอ้อม หรืออาจลดปริมาณการผลิตลง ซึ่งจะทำให้สถานการณ์ราคาน้ำมันในประเทศยิ่งตึงตัวและแพงขึ้นกว่าเดิม

ที่มา itax.in.th 

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• รู้จัก "ช่องแคบฮอร์มุซ" เส้นทางขนส่งน้ำมันที่สำคัญ 1 ใน 5 ของโลก
• เปิดจุดยุทธศาสตร์พลังงาน รอบอ่าวเปอร์เซีย - อิหร่านตอบโต้จุดไหนบ้าง ?
• รู้จัก เกาะคาร์ก หัวใจส่งออกน้ำมันอิหร่าน 90% จุดยุทธศาสตร์ที่สหรัฐฯ โจมตี