จากคุกลับสู่พื้นที่แห่งประชาธิปไตย บทเรียนจากเกาหลีใต้ในวาระ 39 ปี 10 มิถุนายน 1987

เมื่อพูดถึงประชาธิปไตยเกาหลีใต้ หลายคนอาจนึกถึงซีรีส์ ภาพยนตร์ หรือเหตุการณ์ลุกฮือที่เมืองกวางจูในปี 1980 แต่สำหรับชาวเกาหลีจำนวนมาก วันที่ 10 มิถุนายน คืออีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญที่เปลี่ยนประวัติศาสตร์ประเทศ และนำไปสู่การเลือกตั้งประธานาธิบดีโดยตรงเป็นครั้งแรกในยุคสมัยใหม่

ทุกปี เกาหลีใต้จะมีการจัดงานรำลึกการต่อสู้เพื่อประชาธิปไตยเดือนมิถุนายน 1987 ซึ่งเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้รัฐบาลทหารต้องยอมรับข้อเรียกร้องของประชาชน และเปิดทางสู่กระบวนการประชาธิปไตยที่ดำเนินมาจนถึงปัจจุบัน

ในปีนี้ สถานที่จัดงานรำลึกคือสำนักงาน Korea Democracy Foundation (KDF) องค์กรที่ทำหน้าที่อนุรักษ์ความทรงจำของขบวนการประชาธิปไตยเกาหลี และสนับสนุนการศึกษาด้านสิทธิมนุษยชนและประชาธิปไตยให้กับคนรุ่นใหม่

สิ่งที่น่าสนใจคือ พื้นที่แห่งนี้เองก็มีประวัติศาสตร์การต่อสู้อยู่ในตัว

จากสถานที่คุมขังลับ สู่ศูนย์กลางการเรียนรู้ประชาธิปไตย

ก่อนจะกลายมาเป็นที่ตั้งของ Korea Democracy Foundation อาคารแห่งนี้เคยเป็นส่วนหนึ่งของระบบความมั่นคงภายใต้รัฐบาลเผด็จการทหาร

ในช่วงทศวรรษ 1970-1980 หน่วยงานความมั่นคงของรัฐถูกกล่าวหาว่าใช้สถานที่ลักษณะนี้เป็นพื้นที่สอบสวนและควบคุมตัวนักศึกษา นักกิจกรรม นักข่าว และผู้ที่ถูกมองว่าเป็นภัยต่อรัฐ โดยเฉพาะผู้ที่เรียกร้องประชาธิปไตยหรือถูกกล่าวหาว่ามีแนวคิดฝักใฝ่คอมมิวนิสต์

หลายคนถูกควบคุมตัวโดยไม่ผ่านกระบวนการยุติธรรมที่เป็นธรรม บางคนถูกกดดันให้รับสารภาพ บางคนหายตัวไปจากพื้นที่สาธารณะเป็นเวลานาน

หลังการเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตย กลุ่มนักเคลื่อนไหวและภาคประชาสังคมพยายามผลักดันให้พื้นที่ซึ่งเคยเป็นสัญลักษณ์ของการละเมิดสิทธิมนุษยชนได้รับการอนุรักษ์ ไม่ใช่เพื่อจดจำความเจ็บปวดเพียงอย่างเดียว แต่เพื่อเตือนสังคมว่าเสรีภาพที่มีอยู่ในปัจจุบันไม่ได้เกิดขึ้นเอง

การต่อสู้ดังกล่าวกินเวลาหลายปี ก่อนที่พื้นที่นี้จะได้รับการปรับเปลี่ยนบทบาท และกลายเป็นส่วนหนึ่งของ Korea Democracy Foundation ในที่สุด

10 มิถุนายน วันที่ประชาชนเปลี่ยนทิศทางประเทศ

เหตุการณ์ June Democratic Struggle เริ่มต้นขึ้นหลังการเสียชีวิตของ พัค จงชอล (Park Jong-chul) นักศึกษามหาวิทยาลัยโซล ซึ่งเสียชีวิตระหว่างการสอบสวนของตำรวจในเดือนมกราคม 1987

แม้ทางการจะพยายามปกปิดข้อเท็จจริง แต่ข้อมูลกลับรั่วไหลสู่สาธารณะและสร้างความโกรธแค้นไปทั่วประเทศ

ต่อมาในเดือนมิถุนายน เมื่อรัฐบาลทหารประกาศสืบทอดอำนาจโดยไม่ยอมให้มีการเลือกตั้งประธานาธิบดีโดยตรง ประชาชนหลายล้านคนจึงออกมาชุมนุมตามเมืองต่างๆ ทั่วประเทศ

การประท้วงดำเนินต่อเนื่องเป็นเวลาหลายสัปดาห์ จนรัฐบาลต้องประกาศ ‘June 29 Declaration’ ยอมรับข้อเรียกร้องสำคัญหลายประการ รวมถึงการแก้ไขรัฐธรรมนูญและการเลือกตั้งประธานาธิบดีโดยตรง

แม้ประชาธิปไตยเกาหลีใต้จะยังเผชิญความท้าทายอีกหลายครั้งในเวลาต่อมา แต่เหตุการณ์เดือนมิถุนายน 1987 ถือเป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์การเมืองเกาหลีร่วมสมัย

ประชาธิปไตยในฐานะความทรงจำร่วม

บรรยากาศในงานรำลึกปีนี้ไม่ได้เต็มไปด้วยความโกรธแค้นหรือการเฉลิมฉลอง หากแต่เป็นการทบทวนความทรงจำร่วมของสังคม

ผู้เข้าร่วมงานมีทั้งอดีตนักเคลื่อนไหว นักศึกษา นักวิชาการ และคนรุ่นใหม่ที่เกิดหลังเหตุการณ์หลายสิบปี หลายคนไม่เคยมีประสบการณ์ภายใต้รัฐบาลเผด็จการ แต่ยังคงเดินทางมาร่วมงานเพื่อเรียนรู้ว่าประชาธิปไตยของประเทศตนเองเกิดขึ้นได้อย่างไร

สิ่งที่น่าสนใจคือ เกาหลีใต้ไม่ได้พยายามลบอดีตที่เจ็บปวดออกจากพื้นที่สาธารณะ ตรงกันข้าม พวกเขาเลือกเก็บรักษาสถานที่เหล่านั้นไว้เป็นเครื่องเตือนใจ

อาคารที่เคยถูกใช้ควบคุมผู้เห็นต่างในอดีต กลายเป็นสถานที่จัดนิทรรศการ เวทีเสวนา และกิจกรรมการเรียนรู้เรื่องสิทธิมนุษยชน

จากพื้นที่แห่งความหวาดกลัว กลายเป็นพื้นที่แห่งการจดจำ

และบางที นั่นอาจเป็นหนึ่งในบทเรียนสำคัญที่สุดของประชาธิปไตยเกาหลีใต้ ว่าการสร้างอนาคตไม่ได้เกิดจากการลืมอดีต แต่เกิดจากการกล้ายอมรับและเรียนรู้จากมัน