‘กรีนแลนด์-แอนตาร์กติกา’ น้ำแข็งหาย 11 ล้านล้านตัน เปิดอนาคตไทย ระดับน้ำทะเลเสี่ยงสูงขึ้น

การเปลี่ยนแปลงของโลกกำลังส่งสัญญาณเตือนที่ไม่อาจมองข้าม เมื่อแผ่นน้ำแข็งขนาดมหึมาบริเวณขั้วโลกกำลังสูญเสียมวลอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เพียงน้ำแข็งที่ละลายบนผิวหน้าเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการเคลื่อนตัวของธารน้ำแข็งที่เร็วขึ้นและไหลลงสู่มหาสมุทรมากกว่าเดิม ปรากฏการณ์ดังกล่าวกำลังเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้ระดับน้ำทะเลเฉลี่ยทั่วโลกเพิ่มสูงขึ้น และอาจกลายเป็นความเสี่ยงระยะยาวต่อเมืองชายฝั่งทั่วโลก รวมถึงประเทศไทยที่มีพื้นที่เศรษฐกิจ ชุมชน และแหล่งท่องเที่ยวสำคัญตั้งอยู่ริมทะเล

งานวิจัยที่เผยแพร่ในวารสาร Nature Scientific Data เมื่อวันที่ 16 กันยายน 2569 เรื่อง Mass balance of the Greenland and Antarctic ice sheets from the 1970s to 2023 โดย Inès N. Otosaka และคณะนักวิจัยนานาชาติ รายงานว่า แผ่นน้ำแข็งกรีนแลนด์และแอนตาร์กติกาสูญเสียมวลน้ำแข็งรวม 11,309 ± 565 พันล้านตัน ระหว่างปี 2522–2566 หรือประมาณ 11.3 ล้านล้านตัน ภายในระยะเวลา 44 ปี โดยงานวิจัยนี้รวบรวมและเปรียบเทียบข้อมูลการประเมินสมดุลมวลน้ำแข็งอิสระ 42 ชุด ซึ่งได้จากการสำรวจดาวเทียม เพื่อให้เห็นภาพการเปลี่ยนแปลงของแผ่นน้ำแข็งทั้งสองแห่งอย่างครอบคลุมมากขึ้น

สิ่งที่น่าสนใจคือ การสูญเสียน้ำแข็งไม่ได้เกิดจากการละลายบนพื้นผิวเพียงอย่างเดียว โดยนักวิจัยพบว่า 84% ของมวลน้ำแข็งที่สูญเสียไปมีสาเหตุจากความไม่สมดุลของพลวัตธารน้ำแข็ง (Glacier dynamical imbalance) ซึ่งเกี่ยวข้องกับการไหลและเคลื่อนตัวของธารน้ำแข็งที่นำมวลน้ำแข็งจากแผ่นดินลงสู่มหาสมุทรมากขึ้น ขณะที่อีก 16% เกิดจากการเปลี่ยนแปลงสมดุลมวลน้ำแข็งบริเวณพื้นผิว เช่น การสะสมของหิมะและการสูญเสียน้ำแข็งจากการละลาย ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนว่าการเปลี่ยนแปลงของแผ่นน้ำแข็งมีความซับซ้อนมากกว่าการมองเพียงอุณหภูมิที่สูงขึ้น

ผลการศึกษา ยังประเมินว่า การสูญเสียมวลน้ำแข็งจากกรีนแลนด์และแอนตาร์กติกาในช่วงเวลาดังกล่าว มีส่วนทำให้ระดับน้ำทะเลเฉลี่ยทั่วโลกเพิ่มขึ้นประมาณ 31.4 ± 1.6 มิลลิเมตร หรือราว 3.14 เซนติเมตร และคิดเป็นสัดส่วนเกือบหนึ่งในสี่ของการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำทะเลโลกทั้งหมด นั่นหมายความว่า การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นบริเวณขั้วโลกไม่ได้เป็นเพียงปัญหาสิ่งแวดล้อมที่อยู่ห่างไกล แต่กำลังส่งผลต่อระบบมหาสมุทรและความเสี่ยงของพื้นที่ชายฝั่งทั่วโลก

สำหรับประเทศไทย แม้จะไม่ได้อยู่ใกล้แผ่นน้ำแข็งขั้วโลกโดยตรง แต่มีชายฝั่งทะเลทั้งฝั่งอ่าวไทยและอันดามัน ซึ่งอาจได้รับผลกระทบจากระดับน้ำทะเลที่เพิ่มขึ้นในระยะยาว โดยงานวิจัยเรื่อง Projected sea level rise in Thailand: Regional effects of climate change and solar radiation modification based on observations and the GeoMIP6 เผยแพร่ในวารสาร Elementa: Science of the Anthropocene เมื่อวันที่ 24 เมษายน 2568 โดย Pornampai Narenpitak และคณะนักวิจัยจากทีม Data-Driven Simulation and Systems Research สังกัดศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้ศึกษาข้อมูลระดับน้ำทะเลตามแนวชายฝั่งประเทศไทยร่วมกับแบบจำลองภูมิอากาศ พบว่า ภายใต้สถานการณ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่แตกต่างกัน

โดยแบบจำลองประเมินอัตราการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำทะเลในช่วงปลายศตวรรษไว้ตั้งแต่ประมาณ 2 มิลลิเมตรต่อปี ไปจนถึงมากกว่า 5 มิลลิเมตรต่อปี โดยขึ้นอยู่กับสถานการณ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจก ทั้งนี้ นักวิจัยยังระบุว่าความไม่แน่นอนของข้อมูลการเคลื่อนตัวในแนวดิ่งของแผ่นดินเป็นปัจจัยสำคัญที่ต้องนำมาพิจารณาในการประเมินความเสี่ยงของแต่ละพื้นที่

ขณะเดียวกัน งานวิจัยยังชี้ให้เห็นความแตกต่างของระดับน้ำทะเลตามฤดูกาล โดยบริเวณอ่าวไทยตอนบนอาจมีระดับน้ำทะเลตามฤดูกาลเพิ่มขึ้นอีกประมาณ 0.2 เมตร ในช่วงเดือนธันวาคมถึงกุมภาพันธ์ จากอิทธิพลของลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ส่วนชายฝั่งทะเลอันดามันอาจมีระดับน้ำทะเลตามฤดูกาลเพิ่มขึ้นประมาณ 0.1 เมตร ในช่วงเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคม จากอิทธิพลของลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ตัวเลขดังกล่าวเป็นความผันผวนตามฤดูกาล ไม่ใช่การเพิ่มขึ้นของระดับน้ำทะเลอย่างถาวร แต่สะท้อนว่าปัจจัยตามฤดูกาลอาจซ้ำเติมความเสี่ยงของพื้นที่ชายฝั่งในบางช่วงเวลาได้

อีกหนึ่งพื้นที่ที่ต้องจับตาคือกรุงเทพฯ และปริมณฑล ซึ่งเผชิญความเสี่ยงจากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นควบคู่กับการทรุดตัวของแผ่นดิน รายงาน OECD Economic Surveys: Thailand 2025 ขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ระบุว่า กรุงเทพฯ มีความเสี่ยงจากระดับน้ำทะเลที่เพิ่มขึ้นและการทรุดตัวของพื้นดิน ซึ่งอาจทำให้ระดับน้ำเมื่อเทียบกับพื้นดินเพิ่มสูงขึ้นเร็วกว่าการเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำทะเลเพียงอย่างเดียว โดยเสนอให้ไทยเร่งพัฒนาระบบป้องกันน้ำทะเล การระบายน้ำ การยกระดับโครงสร้างพื้นฐาน และการวางผังเมืองให้สอดคล้องกับความเสี่ยงด้านภูมิอากาศในระยะยาว

นอกจากนี้ ระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นยังอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาน้ำเค็มรุกล้ำในพื้นที่ปากแม่น้ำ โดยเฉพาะบริเวณแม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญของประชาชนและภาคเศรษฐกิจ งานวิจัยเรื่อง Saltwater intrusion in Chao Phraya Estuary: A long, narrow and meandering partially mixed estuary influenced by water regulation and abstraction เผยแพร่ใน Journal of Hydrology: Regional Studies ปี 2567 โดยนักวิจัย T. Pokavanich และ X. Guo พบว่า การรุกล้ำของน้ำเค็มได้รับอิทธิพลจากหลายปัจจัย ทั้งปริมาณน้ำจืดที่ไหลลงแม่น้ำ ระดับน้ำทะเล กระแสน้ำขึ้นลง และลม โดยช่วงที่น้ำจืดไหลลงมาน้อย ประกอบกับระดับน้ำทะเลสูงและลมมรสุมบางทิศทาง จะเอื้อต่อการรุกล้ำของน้ำเค็มมากขึ้น ขณะที่การบริหารจัดการน้ำและการสูบน้ำของมนุษย์ก็มีส่วนเกี่ยวข้องด้วย

ด้านแนวชายฝั่งไทย กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งได้ร่วมกับสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) จัดทำรายงานสถานภาพการเปลี่ยนแปลงชายฝั่งทะเลในประเทศไทย ระหว่างปี 2515–2565 โดยใช้ภาพถ่ายดาวเทียมและเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงของเส้นชายฝั่ง เพื่อจำแนกพื้นที่ตั้งแต่บริเวณที่มีการสะสมตัวของตะกอน ไปจนถึงพื้นที่ที่มีการกัดเซาะรุนแรง ข้อมูลดังกล่าวเป็นฐานสำคัญในการตรวจสอบว่าพื้นที่ชายฝั่งใดกำลังเปลี่ยนแปลง และควรได้รับการป้องกันหรือฟื้นฟูอย่างเร่งด่วน

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงประเทศไทยจะเผชิญระดับน้ำทะเลสูงขึ้นอีกกี่เซนติเมตร แต่คือเมืองชายฝั่งและชุมชนที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ลุ่มต่ำจะมีเวลาเตรียมตัวและปรับตัวมากน้อยเพียงใด โดยรายงานการประเมินของคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (IPCC) ในรายงาน Sixth Assessment Report ระบุว่า เมื่อเทียบกับช่วงปี 2538–2557 ระดับน้ำทะเลเฉลี่ยทั่วโลกมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นประมาณ 15–23 เซนติเมตรภายในปี 2593 ภายใต้สถานการณ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำมาก และประมาณ 20–29 เซนติเมตรภายใต้สถานการณ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงมาก

ส่วนภายในปี 2643 อาจเพิ่มขึ้นประมาณ 28–55 เซนติเมตรในสถานการณ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำมาก และ 63–101 เซนติเมตรในสถานการณ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงมาก ทั้งนี้เป็นการคาดการณ์ค่าเฉลี่ยระดับน้ำทะเลทั่วโลก ไม่ใช่ตัวเลขเฉพาะของประเทศไทย ซึ่งระดับน้ำทะเลในแต่ละพื้นที่อาจแตกต่างกันตามการเคลื่อนตัวของแผ่นดินและปัจจัยทางทะเลในท้องถิ่น

สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนว่า ประเทศไทยไม่สามารถรอให้ผลกระทบปรากฏชัดเจนก่อนจึงค่อยเริ่มรับมือได้อีกต่อไป การวางแผนป้องกันเมืองชายฝั่งจึงต้องพิจารณาทั้งระดับน้ำทะเลที่เพิ่มขึ้น การทรุดตัวของแผ่นดิน การกัดเซาะชายฝั่ง น้ำทะเลหนุน และการรุกล้ำของน้ำเค็มควบคู่กัน ทั้งการพัฒนาระบบเตือนภัย การบริหารจัดการน้ำ การฟื้นฟูป่าชายเลน การปรับปรุงโครงสร้างป้องกันชายฝั่ง และการวางผังเมืองให้สอดคล้องกับความเสี่ยงในอนาคต

แม้ยังไม่มีคำตอบที่แน่ชัดว่าเมืองชายฝั่งไทยจะเผชิญจุดเปลี่ยนครั้งใหญ่ในปีใด แต่ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์กำลังชี้ให้เห็นว่า ระดับน้ำทะเลจะยังคงเพิ่มขึ้นต่อเนื่องอีกหลายทศวรรษ การเตรียมความพร้อมจึงไม่ใช่เรื่องของอนาคตไกลอีกต่อไป แต่เป็นโจทย์ที่ประเทศไทยต้องเริ่มลงมือทำตั้งแต่วันนี้ ก่อนที่ความเปลี่ยนแปลงของมหาสมุทรจะกลายเป็นต้นทุนมหาศาลของเมือง เศรษฐกิจ และชีวิตผู้คน