ส่องเทรนด์ ‘ตลาดนัดรักษ์โลก’ บูม ผู้บริโภคซื้อสินค้าจากคุณค่า ไม่ใช่แค่ราคาถูก

กระแสรักษ์โลกกำลังเปลี่ยนพฤติกรรมผู้บริโภคทั่วโลก จากเดิมที่ให้ความสำคัญกับราคาและความสะดวกสบาย สู่การเลือกซื้อสินค้าที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อม ที่มาของวัตถุดิบ และกระบวนการผลิตที่ยั่งยืนมากขึ้น ส่งผลให้ตลาดนัดรักษ์โลกและสินค้ายั่งยืนได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในช่วงปี 2568–2569 ไม่ว่าจะเป็นสินค้าเกษตรอินทรีย์ เสื้อผ้ามือสอง ผลิตภัณฑ์จากวัสดุธรรมชาติ ไปจนถึงของใช้ที่นำกลับมารีไซเคิลได้

กระแสดังกล่าวไม่ได้เป็นเพียงแฟชั่นหรือกระแสชั่วคราว แต่กำลังสะท้อนการเปลี่ยนแปลงของวิถีชีวิตและการบริโภคยุคใหม่ ขณะเดียวกันยังเปิดโอกาสให้ผู้ผลิตรายย่อย เกษตรกร และผู้ประกอบการชุมชนเข้าถึงผู้บริโภคได้โดยตรง ผ่านตลาดนัดรักษ์โลกทั้งรูปแบบออฟไลน์และออนไลน์ ซึ่งกลายเป็นอีกหนึ่งช่องทางสำคัญในการผลักดันเศรษฐกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

ตลาดนัดรักษ์โลกในไทยกระจายตัวทั่วประเทศ สินค้าหลากหลายตอบโจทย์คนยุคใหม่

สำหรับสถานการณ์ตลาดนัดรักษ์โลกในประเทศไทย ปัจจุบันยังไม่มีการรวบรวมจำนวนตลาดที่จัดขึ้นทั่วประเทศอย่างเป็นทางการ แต่พบว่ามีการจัดกิจกรรมในหลายพื้นที่ ทั้งกรุงเทพฯ และต่างจังหวัด โดยมีทั้งตลาดที่จัดเป็นประจำทุกสัปดาห์และงานที่จัดขึ้นเป็นครั้งคราว เพื่อส่งเสริมการซื้อขายสินค้าเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสนับสนุนผู้ผลิตในชุมชน

หนึ่งในตัวอย่างคือ ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) ที่จัดงานตลาดนัดรักษ์โลก BAAC Market: Save The World รวบรวมสินค้ารักษ์โลกจากเกษตรกรและชุมชนทั่วประเทศกว่า 50 ร้านค้า เพื่อส่งเสริมให้ประชาชนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภค หันมาเลือกใช้ผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ย่อยสลายง่าย หรือนำกลับมาใช้ใหม่ได้ พร้อมลดการใช้บรรจุภัณฑ์พลาสติก

นอกจากนี้ ยังมีตลาดนัดมือสองลดโลกร้อนของเทศบาลนครอุบลราชธานี ตลาดศาลากลางสร้างสุข ซึ่งเน้นสินค้าชุมชนและสิ่งแวดล้อม รวมถึงตลาดนัดออร์แกนิกและตลาดสินค้ามือสองในหลายพื้นที่ ที่นำแนวคิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของการซื้อขาย

สินค้าที่ได้รับความสนใจมีตั้งแต่ผักและผลไม้อินทรีย์ ข้าวออร์แกนิก อาหารปรุงจากวัตถุดิบธรรมชาติ เสื้อผ้ามือสอง เสื้อผ้าจากวัสดุรีไซเคิล สบู่ธรรมชาติ ผลิตภัณฑ์ดูแลตัวเองจากสมุนไพร ไปจนถึงของใช้ในบ้านจากวัสดุหมุนเวียน ถุงผ้า ภาชนะจากวัสดุธรรมชาติ และสินค้าหัตถกรรมแปรรูปจากวัตถุดิบท้องถิ่นที่ลดการใช้พลาสติก

ด้านราคา สินค้าแต่ละประเภทมีความแตกต่างกัน โดยสินค้าเกษตรอินทรีย์มักมีราคาสูงกว่าสินค้าทั่วไปประมาณ 20–50% ขณะที่เสื้อผ้ามือสองและของใช้รีไซเคิลมีราคาค่อนข้างประหยัด ส่วนสินค้าแปรรูปจากชุมชนมีราคาตั้งแต่ระดับกลางไปจนถึงสูงเล็กน้อย สะท้อนให้เห็นว่าผู้บริโภคบางกลุ่มพร้อมจ่ายเพิ่มเพื่อแลกกับคุณภาพและคุณค่าด้านสิ่งแวดล้อม

ผู้บริโภคไทยเปลี่ยนพฤติกรรม ซื้อสินค้าจากคุณค่า ไม่ใช่แค่ราคาถูก

อีกหนึ่งปัจจัยที่ทำให้ตลาดสินค้ารักษ์โลกเติบโต คือการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของผู้บริโภค โดยสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ ชี้ให้เห็นว่า ผู้บริโภคไทย โดยเฉพาะกลุ่มเจเนอเรชัน Z และมิลเลนเนียล ให้ความสำคัญกับเรื่องราวของสินค้ามากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นแหล่งที่มาของวัตถุดิบ กระบวนการผลิต ตลอดจนผลกระทบที่มีต่อสิ่งแวดล้อม ไม่ได้พิจารณาเพียงราคาหรือความคุ้มค่าในระยะสั้นเท่านั้น

ทั้งนี้ผลสำรวจ เผยว่า ผู้บริโภคยอมจ่ายเงินเพิ่มเฉลี่ยประมาณ 5–10% สำหรับสินค้าที่มีฉลากรับรองความยั่งยืน สินค้าออร์แกนิก และผลิตภัณฑ์ที่ช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ขณะเดียวกันยังมีแนวโน้มใช้แพลตฟอร์มออนไลน์เพื่อค้นหาและเปรียบเทียบสินค้ารักษ์โลกมากขึ้น ทำให้ช่องทางออนไลน์กลายเป็นตลาดสำคัญที่ช่วยขยายฐานลูกค้าให้ผู้ประกอบการ

อย่างไรก็ตาม ตลาดนัดออฟไลน์ยังคงมีบทบาทสำคัญ เพราะเปิดโอกาสให้ผู้บริโภคได้สัมผัสและทดลองสินค้า รวมถึงพูดคุยกับผู้ผลิตโดยตรง ทำให้เกิดความเข้าใจในกระบวนการผลิตและสร้างความเชื่อมั่นต่อสินค้าได้มากขึ้น

เปิดโอกาสสินค้าไทยสู่ตลาดโลก อาหารอินทรีย์–สมุนไพร–สิ่งทอ มีศักยภาพส่งออก

นอกจากตลาดภายในประเทศแล้ว กระแสสินค้ายั่งยืนยังเป็นโอกาสสำคัญของผู้ประกอบการไทยในการขยายตลาดสู่ต่างประเทศ โดย สนค. ระบุว่า สินค้ายั่งยืนของไทยที่มีศักยภาพและได้รับความต้องการในตลาดโลกมีหลายกลุ่ม ทั้งสินค้าเกษตรอินทรีย์และเกษตรกรรมเชิงฟื้นฟู เช่น ข้าวออร์แกนิก ผลไม้เมืองร้อน ชา กาแฟ และโกโก้

ขณะเดียวกัน ผลิตภัณฑ์สมุนไพรและสินค้าจากวัตถุดิบธรรมชาติ เช่น สบู่ ครีมบำรุง และน้ำมันสมุนไพร รวมถึงสิ่งทอจากวัสดุธรรมชาติ อาทิ ผ้าฝ้ายทอมือ ผ้าไหม และผ้าป่าน ตลอดจนผลิตภัณฑ์หัตถกรรมและของใช้จากวัสดุธรรมชาติ เช่น เครื่องจักสาน กระเป๋าปลาตะเพียน และภาชนะจากใบตองหรือวัสดุชีวภาพ ล้วนเป็นสินค้าที่สามารถต่อยอดจุดเด่นด้านภูมิปัญญาและทรัพยากรของไทยได้

สำหรับตลาดส่งออกที่น่าสนใจ ได้แก่ สหภาพยุโรป ซึ่งเป็นตลาดสำคัญที่ให้ความสำคัญกับมาตรฐานความยั่งยืนและการตรวจสอบย้อนกลับของสินค้า ขณะที่สหรัฐอเมริกามีความต้องการสินค้าออร์แกนิกและผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติหลากหลายประเภท ส่วนญี่ปุ่นให้ความสำคัญกับคุณภาพ ความปลอดภัย และบรรจุภัณฑ์ นอกจากนี้ ยังมีออสเตรเลีย แคนาดา รวมถึงตลาดเอเชีย เช่น จีน สิงคโปร์ และเกาหลีใต้ ที่เป็นอีกกลุ่มตลาดเป้าหมายที่น่าจับตามอง

ด้าน CBI หน่วยงานส่งเสริมการส่งออกสินค้าจากประเทศกำลังพัฒนาของเนเธอร์แลนด์ ชี้ว่า ผู้บริโภคในยุโรปให้ความสำคัญกับสินค้าที่มีเรื่องราวและแหล่งที่มาชัดเจน มีมาตรฐานรับรอง และสามารถแสดงให้เห็นถึงผลกระทบเชิงบวกต่อชุมชนและสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นรูปธรรม ไม่ใช่เพียงการกล่าวอ้างว่าสินค้าดังกล่าวเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเท่านั้น

ไทยมีจุดแข็งด้านทรัพยากรและภูมิปัญญา แต่ยังติดโจทย์มาตรฐานสากล

แม้ประเทศไทยจะมีศักยภาพในการแข่งขันในตลาดสินค้ายั่งยืน แต่ยังมีความท้าทายหลายด้านที่ต้องเร่งพัฒนา โดยจุดแข็งสำคัญของไทยอยู่ที่ความอุดมสมบูรณ์ของวัตถุดิบธรรมชาติ ความหลากหลายทางชีวภาพ ตลอดจนภูมิปัญญาท้องถิ่นและทักษะฝีมือแรงงานที่สั่งสมมาอย่างยาวนาน อีกทั้งยังมีภาพลักษณ์ด้านการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและสุขภาพ รวมถึงต้นทุนการผลิตที่ยังสามารถแข่งขันกับประเทศพัฒนาแล้วได้ในบางกลุ่มสินค้า

อย่างไรก็ตาม จุดอ่อนสำคัญคือการขาดระบบรับรองมาตรฐานที่เป็นที่ยอมรับในระดับสากลอย่างครอบคลุม ทำให้สินค้าบางประเภทอาจยังไม่ได้รับความเชื่อมั่นจากตลาดต่างประเทศ โดยเฉพาะตลาดยุโรปที่ให้ความสำคัญกับหลักฐานด้านสิ่งแวดล้อมและความโปร่งใสของกระบวนการผลิตมากขึ้น

อีกหนึ่งความท้าทายคือกฎระเบียบด้านการกล่าวอ้างคุณสมบัติด้านสิ่งแวดล้อมของสหภาพยุโรป หรือ ECGT Directive ซึ่งจะเริ่มบังคับใช้วันที่ 27 กันยายน 2569 โดยมีเป้าหมายควบคุมการกล่าวอ้างด้านสิ่งแวดล้อมที่ไม่มีหลักฐานชัดเจน เพื่อป้องกันการฟอกเขียว (Greenwashing) หรือการทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิดว่าสินค้าหรือบริการเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่าความเป็นจริง

นอกจากนี้ ผู้ผลิตไทยส่วนใหญ่ยังเป็นผู้ประกอบการรายย่อยที่ขาดการรวมกลุ่มและมาตรฐานการผลิตที่เป็นระบบ ทำให้การขยายกำลังการผลิตเพื่อรองรับคำสั่งซื้อจากต่างประเทศทำได้ยาก ขณะที่การสื่อสารข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมและผลกระทบของสินค้ายังไม่ทั่วถึง ส่งผลให้จุดเด่นของสินค้าไทยอาจยังไม่สามารถสร้างความแตกต่างในตลาดโลกได้เต็มศักยภาพ

ตลาดสินค้ายั่งยืนทั่วโลกโตต่อเนื่อง ยุโรป–สหรัฐฯ นำ เอเชียแปซิฟิกมาแรง

หากมองภาพรวมตลาดโลก รายงานจาก Stratistics MRC และ WiseGuy Reports สะท้อนว่าตลาดสินค้ายั่งยืนมีแนวโน้มเติบโตต่อเนื่อง โดยอเมริกาเหนือและยุโรปเป็นตลาดสำคัญ ขณะที่ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกเป็นอีกพื้นที่ที่มีอัตราการเติบโตสูงและน่าจับตามอง

สำหรับยุโรป ผู้บริโภคให้ความสำคัญกับความยั่งยืนอย่างมาก โดยเฉพาะสินค้าออร์แกนิก เสื้อผ้าจากวัสดุรีไซเคิล และผลิตภัณฑ์ที่ช่วยลดการใช้พลาสติก ขณะเดียวกันกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดขึ้น ทำให้ผู้ประกอบการต้องแสดงหลักฐานรับรองคุณสมบัติของสินค้าอย่างชัดเจน และไม่สามารถใช้คำกล่าวอ้างด้านสิ่งแวดล้อมโดยปราศจากข้อมูลสนับสนุนได้

ส่วนสหรัฐอเมริกาเป็นตลาดขนาดใหญ่ที่มีผู้บริโภคกลุ่มมิลเลนเนียลและเจเนอเรชัน Z เป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญ โดยสินค้าเพื่อสุขภาพ ผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติ และแฟชั่นยั่งยืนได้รับความสนใจ แต่ผู้บริโภคยังคงคำนึงถึงความสะดวกและราคาที่เข้าถึงได้ด้วย

ขณะที่ญี่ปุ่นเป็นตลาดที่น่าสนใจในด้านสินค้าใช้แล้วและสินค้าหมุนเวียน โดยผู้บริโภคให้ความสำคัญกับคุณภาพ ความทนทาน และการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า สอดคล้องกับแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ที่มุ่งใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุดและลดการสร้างขยะ

ส่วนภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะสิงคโปร์ มาเลเซีย และอินโดนีเซีย เป็นตลาดที่มีศักยภาพจากการเติบโตของผู้บริโภคในเมืองที่เริ่มหันมาให้ความสำคัญกับสินค้ารักษ์โลกมากขึ้น จึงเป็นโอกาสของผู้ประกอบการไทยในการขยายตลาดไปยังประเทศใกล้เคียง

นอกจากนี้ Dataintelo ยังรายงานแนวโน้มการเติบโตของตลาดสินค้ามือสองทั่วโลก โดยคาดว่ามูลค่าตลาดจะเพิ่มขึ้นจาก 2,258 พันล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2568 เป็น 6,974 พันล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2577 ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงโอกาสทางธุรกิจจากการซื้อขายสินค้าใช้แล้วและการนำทรัพยากรกลับมาใช้ประโยชน์อีกครั้ง

ตลาดนัดรักษ์โลกไม่ใช่แค่กระแส ไทยต้องเร่งสร้างมาตรฐาน ดันสินค้ายั่งยืนแข่งขันเวทีโลก

ภาพรวมทั้งหมดสะท้อนว่า ตลาดนัดรักษ์โลกและสินค้ายั่งยืนกำลังกลายเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจที่สำคัญ ทั้งในระดับชุมชนและระดับประเทศ โดยตลาดออฟไลน์ช่วยเชื่อมโยงผู้ผลิตกับผู้บริโภคโดยตรง ขณะที่ช่องทางออนไลน์เปิดโอกาสให้สินค้าเข้าถึงลูกค้าได้กว้างขึ้น ไม่จำกัดอยู่เพียงพื้นที่จัดจำหน่าย

อย่างไรก็ตาม ความท้าทายสำคัญของไทยในระยะต่อไปไม่ได้อยู่เพียงการสร้างความนิยมให้ผู้บริโภคหันมาซื้อสินค้ารักษ์โลก แต่อยู่ที่การยกระดับคุณภาพและความน่าเชื่อถือของสินค้าให้เป็นที่ยอมรับในระดับสากล ทั้งการพัฒนาระบบรับรองมาตรฐาน การรวมกลุ่มผู้ผลิตรายย่อย การสร้างระบบตรวจสอบย้อนกลับ และการสื่อสารข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อมอย่างโปร่งใสและมีหลักฐานรองรับ

เพราะในวันที่ผู้บริโภคทั่วโลกไม่ได้มองแค่สินค้าว่ารักษ์โลกหรือไม่ แต่ต้องการรู้ด้วยว่ารักษ์โลกอย่างไร การทำให้สินค้ายั่งยืนของไทยมีมาตรฐานและพิสูจน์ได้จริง จึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะเปลี่ยนกระแสตลาดนัดรักษ์โลกให้กลายเป็นโอกาสทางธุรกิจที่เติบโตได้ในระยะยาว