
SHORT CUT
คุยกับ ‘อู๋–เอราวัณ วานิชย์หานนท์’ เจ้าของแบรนด์ Underdog ว่าด้วยคราฟต์เบียร์ที่ต้องใช้ทั้งวิทยาศาสตร์และความแม่นยำ มากกว่าแค่จินตนาการ ก่อนร่วมวงกับ Beer Story ตามรอยวัฒนธรรมเบียร์จากอารามเบลเยียมถึงเทพารักษ์ ทำไมนักบวชถึงทำเบียร์?
เบียร์ขมไหม แรงหรือเปล่า หอมอะไร?
เราอาจเริ่มทำความรู้จักคราฟท์เบียร์ (Craft Beer) ด้วยคำถามไม่กี่ข้อ ก่อนตัดสินใจว่าชอบหรือไม่ชอบ แล้วปล่อยให้บทสนทนาไหลไปเรื่องอื่น แต่ถ้าคนที่นั่งคุยด้วยเป็นคนทำเบียร์ คำถามสั้น ๆ เหล่านี้อาจพาเราออกไปไกลถึงวัตถุดิบ เอนไซม์ จุลชีววิทยา หรือแม้แต่ชีวิตนักบวชในเบลเยียม
วันนี้เรามีโอกาสพูดคุยกับ อู๋–เอราวัณ วานิชย์หานนท์ เจ้าของแบรนด์ Underdog Micro Brewery ทำให้เห็นโลกหลังแก้วเบียร์ในมุมมองใหม่ๆ วัฒนธรรมและสตอรี่ในแต่ละรสชาติ ความชอบเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่กว่าจะทำสิ่งที่ชอบให้กลายเป็นเบียร์ที่พร้อมเสิร์ฟ มีรายละเอียดอีกมากที่ต้องเรียนรู้และควบคุม ตั้งแต่วัตถุดิบที่เลือกใส่ลงไป จนถึงสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น
Underdog แปลได้ทั้งผู้เสียเปรียบและมวยรอง เป็นชื่อที่ฟังแล้วเหมือนมีเรื่องราวก่อนเริ่มชก โรงเบียร์แห่งนี้เริ่มต้นปี 2560 ที่เทพารักษ์ จังหวัดสมุทรปราการ โดยมีโรงต้มอยู่หลังกระจกของร้าน ใกล้กับพื้นที่ที่ผู้คนมานั่งกินอาหารและพบปะกัน ถังและอุปกรณ์ที่มองเห็นจึงเป็นต้นทางของเครื่องดื่มที่ถูกเสิร์ฟอยู่ตรงนั้น
สำหรับคุณอู๋ มีทั้งความสนใจในการทำเบียร์และไปศึกษาด้านการผลิตเบียร์โดยเฉพาะที่อังกฤษและการนำความรู้กลับมาพัฒนาวิธีทำงาน โดยให้ความสำคัญกับคุณภาพและการตรวจวัดมากขึ้น ถึงขั้นมีห้องแล็บขนาดเล็กพัฒนารสชาติและติดตามตัวอย่างระหว่างการหมัก
การไปเรียนที่อังกฤษไม่ใช่แค่การเพิ่มความรู้ แต่มันเปลี่ยนมุมมองการทำธุรกิจของ Underdog ไปโดยสิ้นเชิง จากโรงเบียร์สมัครเล่นสู่การเป็นแบรนด์ที่จริงจังกับคุณภาพและนวัตกรรมมากกว่าเดิม…
คำว่า ‘คราฟต์’ อาจทำให้คนนึกถึงความเป็นงานฝีมือ ความอิสระในการคิด หรือการลองอะไรใหม่ ๆ แต่ในโรงต้ม Underdog ระหว่างที่พูดคุย เราสัมผัสได้ว่าคุณอู๋ให้ความสำคัญกับการทำความเข้าใจคราฟต์เบียร์ในฐานะ 'งานวิทยาศาสตร์'
ความคิดสร้างสรรค์ต้องอยู่ร่วมกับความแม่นยำ จะรู้สึกว่าวันนี้น่าจะได้แล้ว หรือกะเอาว่าอุณหภูมิประมาณนี้คงพอ ไม่ได้ทุกครั้ง ยิ่งทำเป็นธุรกิจ ผู้ผลิตยิ่งต้องรู้ว่ากำลังทำอะไร และสิ่งที่เปลี่ยนไปจะส่งผลอย่างไรต่อเบียร์
มอลต์ น้ำ ยีสต์ และฮอปส์ เป็นวัตถุดิบหลักที่ปรากฏอยู่ในการต้มเบียร์ ดูเป็นรายการสั้น ๆ ไม่น่ามีอะไรซับซ้อน จนน่าจะจบสูตรได้ภายในบรรทัดเดียว แต่รายละเอียดของแต่ละอย่างเปิดคำถามต่อได้อีกมาก
มอลต์แบบไหน ฮอปส์สดเพียงใด เก็บรักษาอย่างไร เลือกยีสต์ให้ได้คาแรกเตอร์แบบไหน และต้องจัดการกระบวนการอย่างไรให้ได้ผลตามที่คิดไว้
คุณอู๋เล่าถึงความสำคัญของการควบคุมอุณหภูมิในขั้นตอน Mash ซึ่งเป็นการแช่มอลต์บดในน้ำร้อน ให้เอนไซม์เปลี่ยนแป้งเป็นน้ำตาลสำหรับกระบวนการหมัก อุณหภูมิที่เลือกมีผลต่อการทำงานของเอนไซม์และองค์ประกอบของน้ำตาลที่ได้ จึงเป็นหนึ่งในจุดที่ผู้ผลิตต้องเข้าใจมากกว่าจำขั้นตอนให้ครบ
ฮอปส์เองก็มีรายละเอียดมากกว่าระดับความขม เวลาและจังหวะที่เติมมีผลต่อกลิ่นรส เพราะน้ำมันหอมบางส่วนระเหยไปได้ระหว่างการต้ม การเลือกว่าจะเติมเมื่อไรจึงมีผลต่อสิ่งที่เหลืออยู่ในแก้ว
รสชาติที่เราสัมผัสได้ในจิบแรก ผ่านการเลือกและควบคุมของคนทำอย่างพิถีพิถันตั้งแต่วัตถุดิบ อุณหภูมิ จนถึงการตรวจคุณภาพก่อนเสิร์ฟ ส่วนเรื่องยีสต์ที่คุยกันต่อ พาเราไปรู้จักวัฒนธรรมเบียร์เบลเยียม ซึ่งมีนักบวชและอารามเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์การผลิต
ถ้าอยากเห็นว่าเบียร์ผูกกับวิถีชีวิตของผู้คนได้ลึกแค่ไหน ลองเริ่มที่อารามหรือวัดในเบลเยียม
Napat จาก Beer Story เล่าว่า 'เบียร์นักบวช' อาจฟังดูแปลกและขัดกับความคุ้นเคยของคนไทย แต่ในชุมชนนักบวช Trappist การทำงานเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตควบคู่กับการภาวนา พวกเขาผลิตทั้งชีส ขนมปัง และเบียร์ เพื่อหารายได้ดูแลชุมชนและสนับสนุนงานการกุศล
ที่ Westmalle ในเบลเยียม การทำเบียร์เริ่มขึ้นในปี 1836 เมื่อชุมชนได้รับสถานะเป็นอาราม Trappist และนักบวชได้รับอนุญาตให้ดื่มเครื่องดื่มท้องถิ่นพร้อมมื้ออาหาร เบียร์จึงเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตในอาราม พวกเขาตั้งโรงผลิตขึ้นและได้ชิมเบียร์ที่ทำเองครั้งแรกในเดือนธันวาคมปีเดียวกัน
ช่วงแรกการผลิตเบียร์เพื่อไว้ดื่มภายในอาราม ก่อนเริ่มขายที่ประตูอารามเป็นครั้งคราวตั้งแต่ปี 1856 และขยายไปจำหน่ายผ่านผู้ค้า เบียร์จึงมีทั้งประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม ปากท้อง และแหล่งรายได้ของชุมชน
ภาพอารามหรือนักบวชบนฉลากไม่ได้หมายความว่าเบียร์ทุกขวดผลิตโดยนักบวช ความเกี่ยวข้องนั้นต้องดูเป็นรายแบรนด์ ตั้งแต่ใครเป็นผู้ผลิต ผลิตที่ไหน ไปจนถึงอารามมีบทบาทอย่างไร
ส่วนตรา Authentic Trappist Product หรือ ATP มีเงื่อนไขหลักเรื่องการผลิตในบริเวณอารามหรือพื้นที่ใกล้เคียง การกำกับดูแลของนักบวช และการนำกำไรไปใช้เพื่อชุมชนหรือการกุศล โดยไม่จำเป็นว่านักบวชต้องลงมือทำเองทุกขั้นตอน แต่ต้องมีบทบาทตามเกณฑ์ที่กำหนด
เรื่องราวเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมเบียร์เบลเยียม ซึ่งยูเนสโกขึ้นทะเบียนวัฒนธรรมเบียร์ในเบลเยียมเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติในปี 2016 ครอบคลุมตั้งแต่สูตรท้องถิ่น อาหาร บทบาทในชีวิตประจำวัน เทศกาล ไปจนถึงการถ่ายทอดทักษะในชุมชน
พักจากเรื่องอารามเบลเยียม แล้วมองไปรอบ ๆ Underdog บรรยากาศที่นี่ให้ความรู้สึกคล้ายมานั่งบ้านเพื่อน หลังผ่านเรื่องหนักมาตลอดสัปดาห์ ก็มีที่ให้นั่งพักและคุยกันโดยไม่ต้องรีบ บวกกับเสน่ห์ของคราฟท์เบียร์ นั่นคือ 'รสชาติ' ที่ถูกออกแบบมาใหม่ๆ เปิดให้เลือกตามความชอบของวันนั้น บางวันชีวิตอาจขม บางวันชีวิตอาจมีเรื่องให้ตื่นเต้น ส่วนวันนี้เราอยากลองรสชาติที่ต่างจากแก้วประจำ โดยไม่ต้องมีเหตุผลมากกว่านั้น
Underdog x Beer Story จึงได้พูดคุยทั้งเรื่องวัตถุดิบ อุณหภูมิ และยีสต์ ก็มีขั้นตอนในโรงต้มให้ดูประกอบ ใครสงสัยอะไรถามต่อได้เลย อย่าง Blond Ale ที่ทั้งสองฝ่ายทำร่วมกัน ก็เป็นตัวอย่างให้คุยว่าทำไมถึงเลือกใช้วัตถุดิบแต่ละอย่าง และต้องดูแลอะไรระหว่างการหมักบ้าง ส่วนผลจะออกมาอย่างไร ยังต้องรอหมักเสร็จและตรวจคุณภาพก่อน
การเปิดโรงต้มให้เกิดวงสนทนาเช่นนี้มาจากไอเดียของคุณอู๋ที่มองผู้ผลิตรายอื่นเป็นเพื่อนร่วมวงการ เขาอยากเห็นตลาดเติบโตไปด้วยกัน และการแข่งขันที่เป็นธรรม เพราะคราฟท์เบียร์ไทยมีคุณภาพและศักยภาพแข่งขันกับต่างประเทศได้ โดยผลงานจากการประกวดระดับนานาชาติเป็นเครื่องยืนยันว่าผู้ผลิตไทยมีฝีมือไม่แพ้ใคร การแบ่งปันความรู้จึงเป็นส่วนหนึ่งของการทำธุรกิจ เพราะยิ่งคนเข้าใจเบียร์มากขึ้น ก็ยิ่งมีโอกาสรู้จักงานของผู้ผลิตแต่ละรายผ่านรายละเอียดที่ต่างกัน
ส่วนคนที่อยากทำธุรกิจต้อง 'รู้ให้จริง ทำให้หนัก' หมั่นศึกษาหาความรู้ อัปเดตเทรนด์ และออกไปสำรวจตลาดให้มาก เพราะยิ่งเห็นเยอะ ก็ยิ่งมีภาพในหัวชัดขึ้นและตัดสินใจได้ง่ายขึ้น ที่สำคัญคือการเรียนรู้จากความผิดพลาด และทำให้ดีขึ้น
ขณะที่ขวัญ-อนุพงษ์ ใบหยก พาร์ทเนอร์ร้าน Underdog แนะว่า คนทำธุรกิจต้องเปิดใจรับฟังฟีดแบ็กจากลูกค้า ทั้งคำชมและคำติ เพื่อนำมาปรับปรุงและพัฒนาสินค้าหรือบริการให้ตอบโจทย์มากขึ้น ที่สำคัญคือต้องรู้จักมองธุรกิจจากมุมของลูกค้า ลองถามตัวเองว่า “ถ้าเราเป็นลูกค้า เราคาดหวังอะไรจากร้านนี้?” เพราะบางครั้งสิ่งที่เจ้าของร้านคิดว่าดี อาจยังไม่ใช่สิ่งที่ลูกค้าต้องการจริง ๆ
วงสนทนาจบลงแล้ว ส่วนคราฟท์เบียร์ที่ช่วยกันคิด ยังมีเวลาอีกพักใหญ่ในถังหมัก ครั้งหน้าถ้าเจอชื่อ Underdog บนแท็ป เราอาจมีสตอรี่มาคุยกันมากขึ้น พร้อมกับคำถามมากกว่าแค่ว่า ตัวนี้ขมไหม?