เจาะลึกเส้นทางสายน้ำมัน! จากโรงกลั่นถึงผู้ค้ามาตรา 7 สู่..ผู้บริโภค เป็นมาอย่างไร?

ท่ามกลางสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลางที่ทวีความรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่องในปี 2569 นี้ ได้กลายเป็นชนวนเหตุสำคัญที่เขย่าขวัญคนไทยทั้งประเทศ ภาพความโกลาหลของรถยนต์ที่ต่อแถวยาวเหยียดตามสถานีบริการน้ำมันเพื่อสำรองเชื้อเพลิง กลายเป็นภาพชินตาในช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา พร้อมๆ กับกระแสข่าวลือเรื่องการกักตุนน้ำมันที่แพร่กระจายไปทั่วโลกโซเชียล จนสร้างความกังวลใจว่า “น้ำมันจะหมดประเทศ” หรือไม่?

ทั้งนี้เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง ขอพาไปกางแผนที่การเดินทางของน้ำมัน ให้เห็นกันชัดๆ ว่า กว่าน้ำมันหนึ่งลิตรจะเดินทางมาถึงถังรถของเรานั้น มีกระบวนการอย่างไร และในภาวะวิกฤตเช่นนี้ ฟันเฟืองพลังงานไทยทำงานกันหนักแค่ไหนเพื่อรักษาความมั่นคงนี้ไว้

จากโรงกลั่นสู่ผู้บริโภค เส้นทาง ‘เส้นเลือดใหญ่’ พลังงานไทย

เบื้องหลังน้ำมันทุกหยดที่เราใช้ เริ่มต้นการเดินทางที่ “โรงกลั่นน้ำมัน” ซึ่งเปรียบเสมือนหัวใจหลักในการแปรสภาพน้ำมันดิบให้กลายเป็นน้ำมันสำเร็จรูปหลากหลายประเภท เมื่อน้ำมันผ่านการกลั่นจนได้มาตรฐานแล้ว การกระจายสินค้าจะเริ่มต้นขึ้นทันที โดยโรงกลั่นจะจำหน่ายน้ำมันให้แก่ “ผู้ค้ามาตรา 7” ซึ่งเป็นกลุ่มผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่ที่มีปริมาณการค้าต่อปีตามกฎหมาย

กลุ่มนี้เองที่เป็น “ผู้เล่นหลัก” ในการบริหารจัดการน้ำมันในระดับมหภาค โดยข้อมูลจากกระทรวงพลังงานระบุว่า ผู้ค้ากลุ่มนี้ต้องสำรองน้ำมันตามกฎหมายเพื่อความมั่นคงของประเทศอีกด้วย จากจุดนี้เส้นทางจะถูกแยกออกเป็นสองสายหลัก คือ

1. สายตรงสู่ผู้บริโภค ผู้ค้ามาตรา 7 จะลำเลียงน้ำมันไปยังสถานีบริการแบรนด์ของตนเองที่เราเห็นอยู่ทั่วไป เพื่อขายตรงสู่ประชาชน

2. สายผู้ค้าส่ง (Jobber) หรือผู้ค้ามาตรา 10 ซึ่งทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการกระจายน้ำมันไปยังพื้นที่ห่างไกล หรือกลุ่มเฉพาะทาง

 เจาะลึกบทบาท ‘Jobber’ ฟันเฟืองที่เติมเต็มช่องว่าง

หลายคนอาจไม่คุ้นหูกับคำว่า ผู้ค้าส่ง หรือ Jobber แต่พวกเขาคือตัวแปรสำคัญที่ทำให้น้ำมันเข้าถึงทุกพื้นที่ โดย ผู้ค้าส่ง จะรับน้ำมันจากผู้ค้ามาตรา 7 ไปกระจายต่อให้แก่

• สถานีบริการรายย่อย ปั๊มที่ไม่มีแบรนด์ หรือ "ปั๊มหลอด" ในชุมชนลึกๆ (ผู้ค้ามาตรา 11)

• ภาคอุตสาหกรรม โรงงานที่ต้องการน้ำมันเพื่อการผลิต

• ภาคขนส่ง กองเรือ หรือบริษัทรถบรรทุกขนาดใหญ่

• ภาคเกษตรกรรม เพื่อให้เครื่องจักรของเกษตรกรทำงานได้อย่างไม่สะดุด

 เมื่อสงครามทำยอดจ่ายพุ่ง 2 เท่า แผนรับมือฉบับ "Full Option"

นับตั้งแต่เกิดความไม่สงบในตะวันออกกลาง พฤติกรรมผู้บริโภคเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด ข้อมูลจากแหล่งข่าวระบุว่า สถานีบริการน้ำมันหลายแห่งมียอดจ่ายน้ำมันสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยบางพื้นที่ยอดพุ่งสูงขึ้นถึง 2 เท่าจากปกติเนื่องจากประชาชนหวั่นเกรงเรื่องราคาและปริมาณที่จะขาดแคลน ตามมาตรฐานการจัดการขนส่งน้ำมันในสภาวะปกติ การขนส่งน้ำมันเพียง 1 รอบ จะเพียงพอสำหรับการขายเฉลี่ย 2-3 วัน แต่เมื่อความต้องการพุ่งขึ้นเท่าตัว แผนบริหารจัดการจึงต้องถูกยกระดับสู่ "โหมดฉุกเฉิน" ทันที เพื่อสร้างความมั่นใจว่าคนไทยจะมีน้ำมันใช้เพียงพอ

มาตรการเร่งด่วนที่กำลังดำเนินการอยู่ในขณะนี้ประกอบด้วย

ขนส่งนอกเวลาและเพิ่มรอบ รถบรรทุกน้ำมันทำงานหนักขึ้น มีการขยายเวลาขนส่งออกไปนอกเวลาทำการปกติ และเพิ่มรอบการวิ่งรถเพื่อให้ทันกับแรงซื้อที่พุ่งสูงขึ้น คลังน้ำมันเปิด 7 วัน ปกติคลังน้ำมันอาจมีวันหยุด แต่ในนาทีนี้ คลังน้ำมันทั่วประเทศได้ประกาศเปิดให้บริการตลอด 7 วัน เพื่อให้การรับและส่งน้ำมันจากโรงกลั่นสู่รถขนส่งทำได้อย่างต่อเนื่องไม่มีรอยต่อ

สำหรับสถานการณ์น้ำมันในไทยปัจจุบัน กระทรวงพลังงาน รายงานว่า ไทยมีปริมาณน้ำมันสำรองทั้งในส่วนของน้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปเพียงพอ นอกจากนี้ ระบบการขนส่งน้ำมันของไทยยังมีความหลากหลายและครอบคลุม ซึ่งช่วยให้มั่นใจได้ว่าหากเราเติมตามความจำเป็น ไม่ตื่นตระหนกจนเกินไป ระบบบริหารจัดการที่แข็งแกร่งตั้งแต่โรงกลั่นจนถึงมือผู้ค้าส่ง จะทำหน้าที่ของมันอย่างดีที่สุด เพื่อให้ทุกภาคส่วนของประเทศยังคงขับเคลื่อนต่อไปได้อย่างมั่นคง แม้ในวันที่โลกกำลังปั่นป่วนที่สุดก็ตาม