เปิดโรดแมป "3 ด่าน 3 ประชามติ" เส้นทางสู่รัฐธรรมนูญใหม่

การแก้กฎหมายสูงสุดของประเทศไม่ใช่เรื่องง่าย โดยเฉพาะเมื่อศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยที่ 4/2564 ระบุว่า แม้รัฐสภาจะมีอำนาจจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ได้ แต่ต้องผ่านความเห็นชอบจากประชาชนผู้ทรงอำนาจสถาปนารัฐธรรมนูญเสียก่อน นี่จึงเป็นที่มาของเส้นทางที่ต้องผ่านถึง "3 ด่าน 3 ประชามติ" เพื่อให้ได้รัฐธรรมนูญฉบับประชาชนอย่างแท้จริง

เปิดไทม์ไลน์ 3 ด่านสำคัญ ประชาชนต้องกาบัตรตอนไหนบ้าง?

• ด่านที่ 1: ประชามติ "ใบเปิดทาง"

เริ่มจากการถามประชาชนว่า "สมควรมีรัฐธรรมนูญฉบับใหม่หรือไม่" หากเสียงส่วนใหญ่เห็นชอบ รัฐสภาจึงจะสามารถดำเนินการเสนอแก้ไขรัฐธรรมนูญปี 2560 เพื่อเพิ่มหมวด 15/1 ที่ว่าด้วยหลักเกณฑ์การจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ได้

• ด่านที่ 2: ประชามติ "รับรองหลักเกณฑ์"

เมื่อรัฐสภาพิจารณาร่างแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ (เรื่องวิธีการจัดทำฉบับใหม่) เสร็จสิ้นทั้ง 3 วาระแล้ว ก่อนจะนำขึ้นทูลเกล้าฯ ต้องกลับมาถามประชาชนอีกครั้งว่า "เห็นชอบกับหลักเกณฑ์ วิธีการ และสาระสำคัญ" ในการจัดทำฉบับใหม่ที่สภาเสนอมาหรือไม่

• ด่านที่ 3 : ประชามติ "รับรองร่างฉบับใหม่"

หลังจากที่มีการร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่จนเสร็จสมบูรณ์แล้ว ขั้นตอนสุดท้ายคือการนำร่างทั้งฉบับมาให้ประชาชนลงมติว่า "เห็นชอบหรือไม่เห็นชอบ" เพื่อประกาศใช้แทนฉบับเดิม

ทำไมต้องยอมเสียเวลาและงบประมาณ?

ข้อดี: รัฐธรรมนูญปี 2560 ถูกวิจารณ์ว่าขาดการมีส่วนร่วมและมีบทบัญญัติบางประการที่ไม่เป็นไปตามหลักประชาธิปไตย การจัดทำฉบับใหม่จะช่วยให้ประชาชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง และสามารถแก้ไขปัญหาในเชิงโครงสร้างและเนื้อหาที่สมบูรณ์ได้ในคราวเดียว

ข้อเสีย: กระบวนการจัดทำประชามติหลายครั้งทำให้ต้องใช้ งบประมาณสูงและใช้เวลานาน กว่าการแก้ไขรายมาตรา นอกจากนี้อาจเกิดประเด็นความขัดแย้งทางการเมืองในระหว่างการถกเถียงเรื่องเนื้อหาใหม่ได้

เตรียมตัวให้พร้อม ก่อนเข้าคูหา

สำหรับการออกเสียงประชามติ ประชาชนสามารถเตรียมหลักฐานแสดงตนได้ทั้งบัตรประชาชน (แม้หมดอายุก็ใช้ได้) หรือเอกสารจากหน่วยงานรัฐที่มีรูปถ่ายและเลข 13 หลัก รวมถึงการใช้แอปพลิเคชัน ThaiD โดยมีขั้นตอนหลักๆ คือ

1. ตรวจสอบรายชื่อ
2. ยื่นหลักฐานแสดงตนและลงลายมือชื่อ
3. รับบัตรและเข้าคูหาทำเครื่องหมาย (X) ในช่อง "เห็นชอบ", "ไม่เห็นชอบ" หรือ "ไม่แสดงความคิดเห็น"
4. หย่อนบัตรด้วยตนเองลงในหีบ

เส้นทางสู่รัฐธรรมนูญฉบับใหม่คือบทพิสูจน์การใช้อำนาจอธิปไตยของประชาชน แม้จะมีขั้นตอนที่ซับซ้อน แต่ก็เป็นไปเพื่อให้ได้กฎหมายสูงสุดที่ยึดโยงกับประชาชนและเป็นประชาธิปไตยอย่างแท้จริง

ที่มา : สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง