
SHORT CUT
ฝุ่น PM2.5 มาแล้ว! 10 พื้นที่ กทม.เกินมาตรฐาน บางเขนหนักสุด รัฐชูผลงานปี 69 ลด 5% ตั้งเป้าปี 70 ลดอีก 5–10% ผนึกเพื่อนบ้านสกัดฝุ่นข้ามแดน
ช่วงปลายปี 2569 ปัญหาฝุ่น PM2.5 เริ่มกลับมาตามนัดอีกครั้ง กลายเป็นปัญหาซ้ำซากที่คนไทยต้องเผชิญปีแล้วปีเล่า แม้ภาครัฐจะออกมาตรการแก้ไขอย่างต่อเนื่อง แต่เมื่อเข้าสู่ช่วงปลายปีและฤดูฝุ่นเวียนกลับมา ประชาชนก็ยังต้องกลับมาเผชิญกับอากาศที่เริ่มส่งผลกระทบต่อสุขภาพอีกครั้ง
ล่าสุดวันนี้ (16 พฤศจิกายน 2569) สถานการณ์ฝุ่น PM2.5 ในกรุงเทพมหานครเริ่มน่ากังวล โดย ศูนย์ข้อมูลคุณภาพอากาศกรุงเทพมหานคร รายงานค่าฝุ่น ณ เวลา 07.00 น. ที่ผ่านมา พบค่าเฉลี่ยทั่วกรุงเทพฯ อยู่ที่ 34.1 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร (มคก./ลบ.ม.) แม้ภาพรวมยังไม่เกินค่ามาตรฐานที่กำหนดไว้ไม่เกิน 37.5 มคก./ลบ.ม. แต่พบพื้นที่ค่าฝุ่นเกินมาตรฐานถึง 10 พื้นที่ โดยเขตบางเขนมีค่าฝุ่นสูงสุด 48.5 มคก./ลบ.ม. รองลงมาคือเขตปทุมวัน 45.9 มคก./ลบ.ม. และเขตวังทองหลาง 44.4 มคก./ลบ.ม.
นอกจากนี้ ยังพบค่าฝุ่นเกินมาตรฐานในเขตประเวศ 41.9 มคก./ลบ.ม. เขตหลักสี่ 41.0 มคก./ลบ.ม. สวนรมณีย์ทุ่งสีกัน เขตดอนเมือง 39.8 มคก./ลบ.ม. เขตยานนาวา 38.7 มคก./ลบ.ม. เขตคลองเตย 38.5 มคก./ลบ.ม. เขตคลองสามวา 37.9 มคก./ลบ.ม. และเขตจตุจักร 37.7 มคก./ลบ.ม. สะท้อนให้เห็นว่าแม้ค่าเฉลี่ยทั้งเมืองยังไม่เกินมาตรฐาน แต่หลายพื้นที่เริ่มมีคุณภาพอากาศระดับสีส้ม ซึ่งเริ่มส่งผลกระทบต่อสุขภาพแล้ว
ทั้งนี้ ภาพดังกล่าวเกิดขึ้นในช่วงที่ภาครัฐกำลังเตรียมรับมือสถานการณ์ฝุ่นรอบใหม่ หลังจากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) รายงานว่า สถานการณ์ฝุ่น PM2.5 ในภาพรวมปี 2569 มีทิศทางดีขึ้นเมื่อเทียบกับปีก่อน จากการติดตามสถานการณ์ระหว่างวันที่ 1 พฤศจิกายน 2568 ถึง 14 ตุลาคม 2569 พบว่าค่าเฉลี่ยฝุ่น PM2.5 ทั่วประเทศลดลง 5% และจำนวนวันที่ค่าฝุ่นเกินมาตรฐานลดลงเช่นกัน
อย่างไรก็ตาม กระทรวงฯ ระบุว่า ตั้งแต่ต้นเดือนตุลาคม 2569 เริ่มพบแนวโน้มค่าฝุ่นเพิ่มสูงขึ้นในหลายพื้นที่ ประกอบกับการคาดการณ์สภาพภูมิอากาศที่อาจได้รับอิทธิพลจากปรากฏการณ์เอลนีโญและ Indian Ocean Dipole (IOD) ซึ่งอาจทำให้เกิดสภาพอากาศแห้งแล้ง เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดไฟป่า หมอกควัน และฝุ่นละออง จึงต้องเร่งเตรียมความพร้อมก่อนเข้าสู่ฤดูฝุ่นปี 2570
สำหรับแผนรับมือในปี 2570 กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้เตรียมยกระดับมาตรการจากเดิมที่เน้นแก้ปัญหาเมื่อเกิดสถานการณ์ มาเป็นการป้องกันและจัดการแหล่งกำเนิดมลพิษตั้งแต่ต้นทาง โดยวางแนวทางดำเนินงาน 5 ด้าน ได้แก่ การควบคุมการเผาในพื้นที่เกษตรและส่งเสริมเกษตรแบบไม่เผา การป้องกันและควบคุมไฟป่า การควบคุมฝุ่นในเขตเมืองจากยานพาหนะและโรงงานอุตสาหกรรม การแก้ไขปัญหาหมอกควันข้ามแดนร่วมกับประเทศเพื่อนบ้านและกลไกอาเซียน ตลอดจนการบริหารจัดการด้านงบประมาณ สุขภาพประชาชน การจัดห้องปลอดฝุ่น และการสื่อสารแจ้งเตือนประชาชน
ขณะที่เป้าหมายลดฝุ่นในปี 2570 ตามร่างมาตรการที่อยู่ระหว่างการพิจารณา ตั้งเป้าลดค่าเฉลี่ย PM2.5 ทั่วประเทศลงอีก 5–10% เมื่อเทียบกับปี 2569 พร้อมลดจำนวนวันที่ค่าฝุ่นเกินมาตรฐานลง 5–15% รวมถึงลดพื้นที่ป่าและพื้นที่เกษตรที่ถูกเผาไหม้ โดยมีการกำหนดเป้าหมายควบคุมพื้นที่เผาไหม้แยกตามประเภทพื้นที่ด้วย ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวยังเป็นเป้าหมายในร่างมาตรการ ซึ่งต้องผ่านการพิจารณาของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก่อนดำเนินการ
อีกหนึ่งโจทย์สำคัญที่รัฐบาลให้ความสำคัญ คือปัญหาหมอกควันข้ามพรมแดน เนื่องจากฝุ่น PM2.5 ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะภายในประเทศไทย แต่ยังได้รับผลกระทบจากไฟป่าและการเผาในประเทศเพื่อนบ้าน ทำให้การแก้ปัญหาจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างประเทศ
โดย กรมควบคุมมลพิษ ได้เดินหน้าความร่วมมือกับ สปป.ลาว และเมียนมา ผ่านแผนปฏิบัติการร่วมด้านการจัดการคุณภาพอากาศและหมอกควันข้ามแดน ระยะปี 2569–2570 ซึ่งมีการประชุมร่วมกัน ณ นครหลวงเวียงจันทน์ เมื่อวันที่ 24 มกราคม 2569 โดยเน้นการแลกเปลี่ยนข้อมูลสถานการณ์ไฟป่าและหมอกควัน การจัดทำแผนที่พื้นที่เสี่ยงไฟป่า การพัฒนาระบบติดตามคุณภาพอากาศ ตลอดจนการส่งเสริมการจัดการภาคเกษตรกรรมอย่างยั่งยืน เพื่อป้องกันปัญหาตั้งแต่แหล่งกำเนิด
นอกจากนี้ เมื่อวันที่ 8 กันยายน 2569 กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ของไทยและกระทรวงกสิกรรมและสิ่งแวดล้อมของ สปป.ลาว ยังได้ลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม โดยนายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เปิดเผยว่า ทั้งสองประเทศจะเดินหน้าประสานความร่วมมือ แลกเปลี่ยนข้อมูล องค์ความรู้ และเทคโนโลยี รวมถึงพัฒนาระบบติดตามสถานการณ์คุณภาพอากาศ สร้างเครือข่ายเจ้าหน้าที่ป้องกันและควบคุมไฟป่า ตลอดจนเพิ่มประสิทธิภาพการคาดการณ์และรับมือหมอกควันข้ามแดน ภายใต้ยุทธศาสตร์ฟ้าใส (CLEAR Sky Strategy) ระยะปี 2567–2573
ทั้งหมดนี้สะท้อนให้เห็นว่ารัฐบาลกำลังพยายามยกระดับการแก้ปัญหาฝุ่น PM2.5 ทั้งภายในประเทศและระดับภูมิภาค แต่สิ่งที่ประชาชนต้องการไม่ใช่เพียงตัวเลขค่าเฉลี่ยฝุ่นที่ลดลง หรือแผนงานที่ถูกประกาศออกมาในทุกปี หากเป็นอากาศสะอาดที่สามารถหายใจได้อย่างปลอดภัยจริง
เพราะฝุ่น PM2.5 ไม่ได้รอให้รัฐบาลประชุม ไม่ได้รอให้มาตรการผ่านความเห็นชอบ และไม่ได้รอให้ประเทศเพื่อนบ้านพร้อมร่วมมือกัน สิ่งที่ประชาชนรอคอยจึงไม่ใช่คำมั่นว่าจะลดฝุ่นได้อีกกี่เปอร์เซ็นต์ในปีหน้า แต่คือวันที่คนไทยไม่ต้องลุ้นทุกเช้าว่า วันนี้อากาศที่หายใจเข้าไปจะทำร้ายสุขภาพของตัวเองและคนในครอบครัวอีกหรือไม่