ถ้าฝนไม่หยุดตก เราก็ต้องอยู่กับน้ำ? 'Weathering With You' กับวิกฤตน้ำท่วมที่อาจไม่มีวันจบ

ในช่วงที่กรุงเทพฝนตกตลอดทั้งวันและยังไม่มีท่าทีว่าจะหยุด ส่งผลให้ในหลายพื้นที่เกิดจ้ำท่วมขับ นี่ไม่ใช่แค่สัญญาณของการเปลี่ยนฤดูกาล แต่เป็นสัญญาณเตือนภัยว่าคืนนี้หลายคนอาจต้องเดินลุยน้ำเน่าขังกลับบ้าน และอีกหลายครอบครัวต้องคอยลุ้นว่าน้ำจะทะลักเข้าประตูบ้านเมื่อไหร่

ภาพยนตร์อนิเมะเรื่อง Weathering With You (2019) ของผู้กำกับ มาโกโตะ ชินไค ย้อนกลับมาสะท้อนชีวิตจริงได้อย่างตลกร้าย เพราะในขณะที่ตัวละครในเรื่องต้องเผชิญกับสภาพอากาศที่ฝนตกลงมาไม่หยุดหย่อน คนกรุงเทพฯ เองก็กำลังเผชิญหน้ากับวิกฤตน้ำท่วมที่ดูเหมือนจะวนลูปซ้ำไปซ้ำมา

ในโลกของ Weathering With You โตเกียวเผชิญกับพายุฝนที่ตกลงมาอย่างผิดปกติและไม่มีทีท่าว่าจะหยุดพัก 'ฮินะ' เด็กสาวที่มีพลังวิเศษสามารถอธิษฐานให้ท้องฟ้าเปิดและแดดออกได้ กลายเป็นความหวังเดียวของเมือง เธอและโฮดากะ เด็กหนุ่มที่หนีออกจากบ้าน ได้ใช้พลังนี้ตั้งตัวเป็น 'สาววัยใสไล่ฝน' รับจ้างอธิษฐานให้แดดออกเพื่อแลกกับเงินประทังชีวิต ภาพของเด็กวัยรุ่นสองคนที่ต้องดิ้นรนเอาตัวรอดในเมืองใหญ่ที่เปียกปอน ดูเหมือนจะเป็นเพียงเรื่องราวการเติบโตของวัยรุ่น

แต่ภายใต้เรื่องราวความรัก ภาพยนตร์เรื่องนี้กลับซ่อนประเด็นหนักหน่วงว่าด้วยเรื่อง ‘ภัยพิบัติ’ สภาพอากาศที่พังทลาย และการตั้งคำถามถึงโครงสร้างสังคมไว้อย่างแนบเนียน เพราะพลังวิเศษนั้นมีราคาที่ต้องจ่าย ฮินะถูกกฎของธรรมชาติบีบให้ต้องกลายเป็น 'เครื่องสังเวย' สละชีวิตตัวเองเพื่อแลกกับการให้ฝนหยุดตก

‘เมืองเคยเป็นของน้ำมาก่อน’ ข้อจำกัดของผังเมือง

ในภาพยนตร์ เมื่อโฮดากะตัดสินใจเลือกชีวิตของฮินะแทนการกอบกู้เมือง โตเกียวจึงเผชิญฝนตกหนักต่อเนื่องจนพื้นที่กว่าครึ่งจมอยู่ใต้น้ำ มีฉากหนึ่งที่คุณยายในเรื่องกล่าวว่า “แต่ก่อนพื้นที่ตรงนี้มันก็เคยเป็นทะเลมาก่อน โลกไม่ได้พังหรอก มันแค่กลับไปเป็นแบบเดิม”

ประโยคนี้สะท้อนว่า เดิมทีพื้นที่นี้คือลักษณะของ 'เมืองน้ำ' ที่เต็มไปด้วยคูคลองและพื้นที่รับน้ำตามธรรมชาติ แต่การพัฒนาเมืองในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมาได้เปลี่ยนพื้นที่ลุ่มน้ำให้กลายเป็นเมืองที่รองรับการสัญจรทางบกเป็นหลัก มีการถมคลองเพื่อสร้างถนน และเพิ่มพื้นที่คอนกรีตทับหน้าดิน

เมื่อโลกเข้าสู่สภาวะความแปรปรวนของสภาพอากาศที่ทำให้เกิดฝนตกหนัก ปริมาณน้ำฝนที่ตกลงมาจึงเกินขีดความสามารถของระบบท่อระบายน้ำเดิม ผังเมืองที่เปลี่ยนไปทำให้พื้นที่รับน้ำตามธรรมชาติหายไป ส่งผลให้กรุงเทพฯ ต้องเผชิญกับปัญหาน้ำท่วมขังซ้ำซากทุกครั้งที่มีปริมาณฝนสะสมสูง
 

เมื่อน้ำท่วมไม่เท่ากัน

แม้ในความเป็นจริงเราจะไม่มีการใช้พลังวิเศษเพื่อหยุดฝน แต่แนวทางการบริหารจัดการน้ำของเมืองใหญ่ก็มักจะมีสิ่งที่เรียกว่า 'การเสียสละ' เชิงพื้นที่ซ่อนอยู่

ในการรับมือกับมวลน้ำมหาศาล แนวทางปฏิบัติที่มักเกิดขึ้นคือการรักษาสถานะพื้นที่เศรษฐกิจใจกลางเมืองให้ได้รับผลกระทบน้อยที่สุด ผลที่ตามมาคือพื้นที่รอบนอก พื้นที่แก้มลิง ชานเมือง หรือชุมชนที่อยู่นอกแนวกั้นน้ำ ต้องทำหน้าที่เป็นพื้นที่รับน้ำแทน พื้นที่เหล่านั้นมักจะต้องเผชิญกับสภาวะน้ำท่วมขังเป็นเวลานาน เพื่อลดผลกระทบที่จะเกิดกับส่วนกลางของเมือง

ภาพจำลองนี้มีความคล้ายคลึงกับชะตากรรมของฮินะที่ต้องเสียสละเพื่อส่วนรวม ต้องยอมให้ร่างกายสลายกลายเป็นสายฝน ซึ่งนำไปสู่การตั้งคำถามสำคัญในสังคมว่า การกำหนดพื้นที่รับน้ำเหล่านี้ได้รับการชดเชย หรือมีมาตรการเยียวยาที่สอดคล้องกับผลกระทบที่ประชาชนในพื้นที่ต้องแบกรับอย่างเป็นธรรมมากน้อยเพียงใด?

ต้นทุนของการเอาชีวิตรอด ในวิกฤตความเหลื่อมล้ำ

อีกหนึ่งมิติที่ภาพยนตร์สะท้อนออกมาคือปัจจัยทางเศรษฐกิจ โฮดากะและฮินะคือตัวแทนของกลุ่มคนเปราะบางทางสังคม เมื่อภัยพิบัติมาเยือน คนกลุ่มนี้มักจะได้รับผลกระทบทางตรงมากที่สุด

ในวิกฤตน้ำท่วมของกรุงเทพฯ การ "ปรับตัว" มีต้นทุนแฝงที่ประชาชนต้องรับผิดชอบเอง ไม่ว่าจะเป็นการเสริมแนวกำแพงกั้นน้ำ การจัดหาเครื่องสูบน้ำ ไปจนถึงค่าซ่อมแซมยานพาหนะและที่อยู่อาศัย สำหรับกลุ่มคนที่มีรายได้น้อย การขาดรายได้จากวันที่น้ำท่วมและการต้องจ่ายค่าซ่อมแซม ถือเป็นภาระทางเศรษฐกิจที่หนักหน่วง วิกฤตน้ำท่วมจึงไม่ใช่เพียงปัญหาด้านสภาพอากาศ แต่ยังเป็นภาพสะท้อนของความเหลื่อมล้ำ ที่แสดงให้เห็นว่าความสามารถในการรับมือกับภัยพิบัตินั้นแตกต่างกันไปตามฐานะทางเศรษฐกิจ

ในโลกของภาพยนตร์ การปล่อยให้เมืองจมน้ำอาจเป็นฉากจบที่ตัวละครเลือกเพื่อแลกกับบางสิ่ง แต่ในโลกความเป็นจริง หากวิกฤตน้ำท่วมนี้ 'อาจ' ไม่มีวันจบ การเรียนรู้ที่จะ 'อยู่กับน้ำ' ที่ภาพยนตร์ชวนให้เราคิดต่อ อาจจะหมายถึงการที่เราต้องมาตั้งคำถามถึงโครงสร้างพื้นฐาน และการจัดการผังเมือง ที่พร้อมจะปกป้องคุณภาพชีวิตของทุกคนอย่างเท่าเทียม?