รู้จัก Döstädning ศิลปะจัดบ้านแบบสวีเดน ปล่อยของและปล่อยใจ

ทุกวันนี้คนจำนวนไม่น้อยใช้ชีวิตอยู่ท่ามกลางบ้านที่ค่แน่นไปด้วยข้าวของ เสื้อผ้าเก่าที่ยังไม่กล้าทิ้ง กล่องเอกสารที่เก็บไว้เผื่อได้ใช้ ของฝาก ของสะสม หรือของชิ้นเล็กชิ้นน้อยที่เพิ่มขึ้นทีละนิดจนกลายเป็นความรกแบบไม่รู้ตัว 

รู้จัก Döstädning ปรัชญาจัดของจากสวีเดน

ท่ามกลางวิถีชีวิตเช่นนี้ มีแนวคิดหนึ่งจากสวีเดนที่อาจช่วยให้หลายคนหันกลับมามองบ้านและชีวิตของตัวเองใหม่ แนวคิดนั้นคือ Döstädning หรือที่มักถูกแปลเป็นอังกฤษว่า Swedish Death Cleaning แม้ชื่อจะฟังดูแรงอยู่บ้าง แต่แท้จริงแล้วมันไม่ใช่แนวคิดหม่นเศร้า หากเป็นการจัดบ้านและคัดของอย่างตั้งใจ โดยยอมรับว่าความตายเป็นเรื่องธรรมชาติ และเชื่อว่าการไม่ทิ้งภาระสิ่งของไว้ให้คนข้างหลัง คือของขวัญรูปแบบหนึ่งทั้งต่อครอบครัวและต่อตัวเราเอง

แก่นของแนวคิดนี้คือการคัด แยก และจัดระเบียบทรัพย์สินของตัวเอง โดยเฉพาะของที่ไม่จำเป็นอีกต่อไป เพื่อให้คนที่ยังอยู่ไม่ต้องเหนื่อยกับการตามเก็บชีวิตของเราในภายหลัง สำนักพิมพ์สวีเดน Albert Bonniers Förlag อธิบายคำนี้ไว้ตรงไปตรงมาว่า เป็นการคัดแยกและจัดหมวดหมู่ทรัพย์สินของคนคนหนึ่ง ซึ่งเดิมมีความหมายเชื่อมโยงกับการเตรียมตัวก่อนความตาย แต่ในปัจจุบันก็ถูกใช้กว้างขึ้นในความหมายของการสร้างความเป็นระเบียบให้ชีวิตด้วย

เรายู่กับอะไร และอยากทิ้งอะไรไว้ข้างหลัง

แนวคิดนี้กลายเป็นที่รู้จักในระดับสากลอย่างชัดเจนจากหนังสือของ Margareta Magnusson ที่ตีพิมพ์ในสวีเดนเมื่อปี 2017 ก่อนจะถูกแปลเป็นภาษาอังกฤษในชื่อ The Gentle Art of Swedish Death Cleaning หนังสือเล่มนี้ทำให้คำว่า Döstädning กลายเป็นกรอบคิดที่คนทั่วโลกเข้าใจร่วมกันมากขึ้น ว่านี่ไม่ใช่เพียงการจัดบ้าน แต่คือการจัดการสิ่งของ ความทรงจำ และภาระที่เราอาจทิ้งไว้ให้ผู้อื่นในอนาคต

สิ่งที่น่าสนใจคือ แม้การเคลียร์ของก่อนตายจะไม่ใช่เรื่องใหม่เสียทีเดียว แต่นักวิชาการจาก Lund University มองว่า การที่แนวคิดนี้ถูกพูดถึงอย่างจริงจังในยุคปัจจุบันสัมพันธ์กับวิถีชีวิตแบบบริโภคนิยมโดยตรง เมื่อผู้คนมีของมากขึ้น บ้านก็ยิ่งเต็มเร็วขึ้น และเมื่อสิ่งของล้นพื้นที่ ความจำเป็นในการ “จัดการให้จบ” ก็ยิ่งชัดเจนขึ้นด้วย ดังนั้น หากจะอธิบายอย่างระมัดระวัง Margareta Magnusson อาจไม่ใช่ผู้คิดค้นพฤติกรรมนี้เป็นคนแรก แต่เป็นคนสำคัญที่ช่วยทำให้แนวคิดนี้มีชื่อ มีภาษา และส่งออกสู่สายตาคนทั้งโลก

ความน่าสนใจของ Döstädning คือมันไม่ได้เริ่มจากเทคนิคจัดบ้านแบบสำเร็จรูป แต่เริ่มจากการตั้งคำถามว่า เราอยากมีชีวิตอยู่กับอะไร และอยากทิ้งอะไรไว้ข้างหลัง แนวคิดนี้ไม่ได้บอกให้คนทิ้งของทุกอย่างจนบ้านโล่งเกินจริง แต่ชวนให้เราทบทวนว่า ของชิ้นไหนยังจำเป็น ของชิ้นไหนมีความหมาย และของชิ้นไหนหมดหน้าที่ของมันไปแล้ว

เหตุผลที่ทำให้หลายคนปล่อยของได้ยากนั้น อธิบายได้จากจิตวิทยาหลายมุม หนึ่งคือ endowment effect และ Loss Aversion ที่ทำให้มนุษย์มักให้คุณค่ากับสิ่งของที่ตัวเองเป็นเจ้าของมากเกินจริง และรู้สึกเจ็บกับการเสียของมากกว่าความสุขจากการได้สิ่งใหม่ จึงไม่น่าแปลกที่แม้ของบางชิ้นจะไม่ได้ใช้มานานแล้ว เราก็ยังรู้สึกเสียดายจนเก็บมันไว้ต่อไป

อีกด้านหนึ่ง การคัดของยังเป็นงานที่ใช้พลังในการตัดสินใจสูงมาก เพราะทุกชิ้นล้วนมาพร้อมคำถามว่าจะเก็บหรือทิ้ง จะขายหรือบริจาค จะทิ้งตอนนี้หรือไว้ก่อน กระบวนการเช่นนี้ทำให้เกิดสิ่งที่เรียกว่า Decision Fatigue หรือความเหนื่อยล้าจากการตัดสินใจ ยิ่งต้องเลือกมาก คนก็ยิ่งผัดวันประกันพรุ่ง หรือเลือกทางง่ายที่สุดคือ “เก็บไว้ก่อน” ซึ่งสุดท้ายก็ทำให้บ้านยังรกเหมือนเดิม

ยิ่งไปกว่านั้น Döstädning ยังแตะเรื่องที่คนจำนวนมากไม่อยากคิดถึง นั่นคือความตาย การตระหนักถึงความตายหรือ Mortality Salience อาจทำให้หลายคนรู้สึกไม่สบายใจ แต่ในอีกด้านหนึ่ง มันก็ทำให้เรากลับมาถามเรื่องความหมายของชีวิตได้จริงจังขึ้น แนวคิดนี้จึงน่าสนใจตรงที่มันเปลี่ยนความอึดอัดจากการคิดถึงวันสุดท้าย ให้กลายเป็นการลงมือทำสิ่งที่มีความหมายในวันนี้

ประโยชน์ของการจัดบ้านแบบนี้ไม่ได้มีแค่เรื่องคนข้างหลังเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวกับคุณภาพชีวิตของคนที่ยังอยู่ตรงนี้ด้วย งานวิจัยในวารสาร Personality and Social Psychology Bulletin ชี้ว่า การรับรู้ว่าบ้านรกหรือไม่เป็นระเบียบอาจเชื่อมโยงกับความเครียดและอารมณ์เชิงลบในชีวิตประจำวัน นั่นหมายความว่า การคัดของไม่ใช่เพียงการเตรียมตัวต่อความตายในอนาคต แต่ยังอาจเป็นการทำให้บ้านเบาขึ้น และใจของคนอยู่เบาขึ้นด้วย

วิธีทำ Döstädning จัดบ้านเพื่อเตรียมตัวตาย

หากอยากเริ่มทำ Döstädning จริงๆ วิธีที่ดีที่สุดอาจไม่ใช่การรื้อบ้านทั้งหลังในวันเดียว แต่คือการเริ่มต้นจากเจตนาที่ชัดเจนก่อน เช่น บอกตัวเองว่าเรากำลังทำสิ่งนี้เพื่ออะไร เพื่ออยู่บ้านอย่างสบายขึ้น เพื่อไม่ให้ลูกหลานเหนื่อยในอนาคต หรือเพื่อจัดการชีวิตให้เป็นระเบียบในช่วงเวลาที่เหลืออยู่ จากนั้นค่อยเริ่มในพื้นที่เล็กๆ ที่ไม่ค่อยผูกพันมากนัก เช่น ห้องเก็บของ ใต้บันได หรือตู้ที่แทบไม่เคยเปิด

เมื่อเริ่มลงมือแล้ว การแบ่งของออกเป็นหมวดอย่างชัดเจนจะช่วยให้ตัดสินใจง่ายขึ้น เช่น ของที่ต้องเก็บ ของที่ให้หรือบริจาคได้ ของที่ขายได้ และของที่ควรรีไซเคิลหรือทิ้ง หลักสำคัญคือไม่ปล่อยให้ของทุกชิ้นค้างอยู่ในพื้นที่สีเทา เพราะยิ่งลังเล ของก็ยิ่งกลับเข้าตู้เหมือนเดิม

สำหรับของชิ้นใหญ่หรือของที่มีคุณค่าทางใจ อาจต้องใช้วิธีที่อ่อนโยนขึ้น เช่น เขียนบันทึกกำกับไว้ว่าอยากมอบให้ใคร หรืออยากให้จัดการอย่างไรในอนาคต ส่วนเอกสารสำคัญก็ควรแยกอย่างมีสติว่าอะไรคือเอกสารที่ต้องเก็บตามกฎหมาย และอะไรคือกระดาษที่เก็บไว้เพียงเพราะไม่กล้าตัดสินใจ ขณะที่ของเล็กๆ น้อยๆ ที่มีความหมายเฉพาะกับเรา แต่ไม่จำเป็นต่อคนอื่น ก็อาจใส่ไว้ใน “กล่องทิ้ง” เพื่อให้คนข้างหลังไม่ต้องเปิดดูทุกชิ้นและไม่ต้องรู้สึกผิดหากต้องกำจัดมันทิ้งไป

สิ่งสำคัญที่สุดคือ แนวคิดนี้ไม่จำเป็นต้องทำอย่างรีบร้อน การค่อยๆ ทำวันละนิด สัปดาห์ละมุม หรือเริ่มเพียงวันละ 30 นาที ก็ถือเป็นการเริ่มต้นที่ดี เพราะแก่นของ Döstädning ไม่ใช่การจัดบ้านให้สมบูรณ์แบบในเวลาอันสั้น แต่คือการค่อยๆ จัดการชีวิตอย่างอ่อนโยนและซื่อตรงกับตัวเอง

สุดท้ายแล้ว Döstädning จึงไม่ใช่เรื่องของความตายเพียงอย่างเดียว แต่เป็นเรื่องของชีวิตที่ยังดำเนินอยู่ มันชวนให้เราถามว่า ในบ้านหลังนี้และในชีวิตของเรา มีอะไรบ้างที่ยังควรเก็บไว้ และมีอะไรบ้างที่ควรปล่อยไป เพื่อให้พื้นที่รอบตัวและพื้นที่ในใจกลับมาโปร่งขึ้นอีกครั้ง ในโลกที่ผู้คนสะสมข้าวของมากขึ้นเรื่อยๆ แนวคิดจากสวีเดนนี้อาจไม่ได้ให้แค่สูตรจัดบ้าน แต่ให้วิธีคิดใหม่ว่า บางครั้งการปล่อยของออกไป ก็อาจเป็นวิธีดูแลชีวิตที่ดีที่สุดแบบหนึ่ง

ข่าวที่เกี่ยวข้อง 

• 'Whimsy Trend' เมื่อโลกที่เคร่งเครียดต้องการ ‘ความขี้เล่น’ มาฮีลใจ 
• ผลสำรวจชี้ วัย 40 ที่เสียดายที่สุด ไม่ใช่เงิน แต่คือเพื่อนหายไป 
• ยิ่งอ่านข่าวเครียด ยิ่งอยากสั่งของ? เมื่อการช้อปปิ้งบำบัดกลายเป็นทางออกชั่วคราวของคนยุคนี้