ชวนสำรวจ ‘กลิ่น’ ศาสตร์แห่งการบำบัด? ความทรงจำ และการพักใจที่ Groove & Grit

บางครั้งความทรงจำไม่ได้กลับมาเป็นภาพ แต่มาในรูปของ 'กลิ่น' กลิ่นฝนแรกของฤดู กลิ่นดินหลังฝนตก กลิ่นสบู่ที่คุ้นเคย หรือกลิ่นหอมอ่อน ๆ ในห้องนอน ล้วนมีพลังแปลกประหลาดในการพาเราย้อนกลับไปยังช่วงเวลาหนึ่งโดยไม่ต้องพยายามนึกถึงมันเลย ขณะเดียวกัน กลิ่นสมุนไพร กลิ่นลาเวนเดอร์ หรือกลิ่นดอกไม้อ่อน ก็อาจทำหน้าที่ปลอบประโลมใจ ทำให้ความคิดช้าลง และร่างกายผ่อนคลายโดยที่เราแทบไม่รู้ตัว

ทำไม 'กลิ่น' ถึงแตะใจเราได้เร็วกว่าสิ่งอื่น

ในบรรดาประสาทสัมผัสทั้งหมด กลิ่นเป็นหนึ่งในสัมผัสที่มีเส้นทางพิเศษที่สุดในสมอง สัมผัสส่วนใหญ่ต้องผ่านกระบวนการกลั่นกรองหลายชั้นก่อนจะถูกตีความ แต่กลิ่นมีเส้นทางที่เชื่อมตรงกับ 'ระบบลิมบิก' ซึ่งเป็นศูนย์กลางของอารมณ์ ความทรงจำ และสัญชาตญาณการเอาตัวรอด ได้ภายในเสี้ยววินาที กลิ่นเพียงวูบเดียวจึงสามารถดึงภาพวันเก่า ๆ กลับมาได้อย่างแม่นยำจนน่าตกใจ

นี่คือเหตุผลที่บางกลิ่นทำให้เราสงบ บางกลิ่นทำให้เราคิดถึงบ้าน และบางกลิ่นทำให้ใจสะดุด ทั้งที่คนอื่นอาจไม่รู้สึกอะไรเลย

กลิ่น 'ดีหรือแย่' ขึ้นอยู่กับชีวิตที่เราเคยเจอ

สิ่งที่น่าสนใจคือประสบการณ์ชีวิตในอดีตมีอิทธิพลต่อการตอบสนองต่อกลิ่นอย่างลึกซึ้ง มีการศึกษาพบว่าคนสองกลุ่มที่ดมกลิ่นชนิดเดียวกันให้คะแนนความพึงพอใจต่างกันราวฟ้ากับดิน คนหนึ่งอาจรู้สึกอบอุ่น แต่อีกคนหนึ่งรู้สึกอึดอัด เพียงเพราะกลิ่นนั้นเคยผูกอยู่กับความทรงจำที่ต่างกันในชีวิตของแต่ละคน ดังนั่นกลิ่นจึงไม่ได้ 'ดีหรือแย่' ในตัวมันเอง แต่ตีความผ่านเรื่องราวที่แต่ละคนสะสมมา

นี่ทำให้ศาสตร์ของกลิ่นน่าสนใจ ไม่ใช่แค่การเลือกกลิ่นหอม ๆ มาวางไว้ในห้อง เพราะกลิ่นที่เหมาะกับใครคนหนึ่ง อาจไม่ใช่กลิ่นที่ดีที่สุดตามตำรา แต่คือกลิ่นที่สมองของเขาเชื่อมโยงกับความปลอดภัย ความสุข หรือช่วงเวลาที่อยากกลับไปหา

Essential Oil ช่วยบำบัดได้จริงหรือแค่ความเชื่อ

นพ.ธารา รักษ์อารีกุล แพทย์เฉพาะทางด้านระบบประสาทและสมอง (รพ.จุฬาลงกรณ์) ระบุว่า สารประกอบในน้ำมันหอมระเหยไม่ได้ส่งแค่กลิ่นหอมเท่านั้น แต่ยังสามารถเข้าสู่ร่างกายผ่านการหายใจ และส่งผลในระดับเซลล์ประสาท คล้ายกับว่าสามารถสื่อสารกับระบบประสาทได้

งานวิจัยจำนวนหนึ่งศึกษาความเกี่ยวข้องของกลิ่น น้ำมันหอมระเหย กับระบบสื่อสารประสาท เช่น เซโรโทนิน เกี่ยวข้องกับความสงบและความพึงพอใจ โดพามีน เชื่อมโยงกับแรงจูงใจและรางวัล รวมถึงคอร์ติซอล ฮอร์โมนที่ร่างกายผลิตออกมาเวลาเผชิญความเครียด

• Lavender (ลาเวนเดอร์) 

หนึ่งในกลิ่นที่ถูกศึกษาอย่างกว้างขวางที่สุด ว่าช่วยลดลดคอร์ติซอล (ฮอร์โมนความเครียด) และส่งผลต่อระบบ 'Serotonin' ช่วยให้เกิดความสงบและการนอนหลับที่ดีขึ้น

• Peppermint (เปปเปอร์มินต์)

สารเมนทอลก็ถูกพูดถึงในแง่การบรรเทาอาการปวดศีรษะหรือไมเกรนในบางกรณี แม้หลักฐานด้านนี้ยังไม่หนักแน่นเท่าการใช้เพื่อผ่อนคลายหรือช่วยการนอน

กลิ่นอาจเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่ช่วยให้สมองและร่างกายปรับโหมดได้ดีขึ้น  แต่ 'กลิ่นไม่ได้แก้ทุกอย่างได้' เพราะสภาพจิตใจก็มีส่วนสำคัญไม่แพ้กัน กลิ่นลาเวนเดอร์ที่ควรจะผ่อนคลาย อาจกลายเป็นสิ่งที่ทำให้เครียดได้ หากมันเคยเชื่อมโยงกับประสบการณ์ที่เลวร้ายในอดีต

พื้นที่พักสมอง ด้วย 'กลิ่น กีฬา และ ไวน์ดีๆ ซักแก้ว'

จากความเข้าใจเรื่องกลิ่น สมอง และอารมณ์ ทำให้กิจกรรมเกี่ยวกับกลิ่นไม่ได้จำกัดอยู่แค่ห้องบำบัดหรือสปาอีกต่อไป แต่เริ่มกลายเป็นส่วนหนึ่งของไลฟ์สไตล์คนเมืองที่ต้องการ 'พื้นที่พัก' จากความเร่งรีบในชีวิตประจำวัน อย่างที่ Groove & Grit (ศุภาลัย ไอคอน สาทร) ได้จัดกิจกรรมเวิร์กชอป 'Essential Oil for Therapy' พื้นที่ไลฟ์สไตล์แห่งใหม่ใจกลางสาทร ผสานการซ้อมกอล์ฟแบบส่วนตัว พร้อมเทคโนโลยี Foresight Falcon และ Swing Catalyst สำหรับวิเคราะห์วงสวิง และคลาสเรียนกับโปรกอล์ฟมืออาชีพ

อีกด้านหนึ่งคือโซน Lounge & Wine Bar ที่คัดสรรไวน์นำเข้าคุณภาพดีและไวน์หายาก พร้อมผู้เชี่ยวชาญให้คำแนะนำในบรรยากาศเป็นกันเอง เหมาะทั้งสำหรับการพักผ่อนหลังเลิกงาน การพบปะเพื่อน หรือการใช้เวลาสั้น ๆ เพื่อเปลี่ยนจังหวะชีวิตให้ช้าลง

ในวันที่ชีวิตคนเมืองถูกเร่งด้วยงาน การเดินทาง ความสัมพันธ์ และหน้าจอ พื้นที่ที่ช่วยให้เรากลับมาอยู่กับประสาทสัมผัสของตัวเอง ไม่ว่าจะผ่านวงสวิง ไวน์ซักแก้ว หรือกลิ่นที่พาใจกลับไปยังความทรงจำบางช่วง อาจเป็นสิ่งที่เยียวยาร่างกายและจิตใจได้มากกว่าที่คิด