เปลี่ยนของดีเมืองรอง สู่ละครแนวตั้ง 'โปงลางสะท้านธุง' ปั้นเศรษฐกิจสร้างสรรค์ผ่านหน้าจอมือถือ

ในยุคที่อุตสาหกรรม 'ละครสั้นแนวตั้ง' (Micro-drama) กำลังเติบโตอย่างก้าวกระโดด แพลตฟอร์มสตรีมมิ่งเต็มไปด้วยซีรีส์ความยาวตอนละ 1-2 นาทีที่ถูกผลิตออกมาเป็นจำนวนมหาศาล ยิ่งไปกว่านั้น การเข้ามาของเทคโนโลยี AI ยังทำให้การผลิตสื่อกลายเป็นกระบวนการที่รวดเร็ว ต้นทุนต่ำ และมักจะวนเวียนอยู่กับพล็อตสำเร็จรูป คำถามที่น่าสนใจคือ ท่ามกลางกระแสน้ำเชี่ยวของคอนเทนต์เหล่านี้ เรื่องราวที่เป็น "รากเหง้าและศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่น" จะหาที่ยืนอย่างไรให้คนยุคนี้ยอมหยุดนิ้วดู?

คำตอบปรากฏขึ้นในรูปแบบของการปรับตัวครั้งใหญ่จากภาครัฐ เมื่อกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) และภาคีเครือข่าย เลือกที่จะฉีกตำราการทำสื่อแบบเดิมๆ เปลี่ยนหน้ากระดาษ 'งานวิจัย' ให้กลายเป็นละครสั้นแนวตั้งในชื่อ 'โปงลางสะท้านธุง' เพื่อดึงดูดความสนใจของผู้คนในปัจจุบัน

โครงการนี้เป็น 1 ใน 11 โครงการภายใต้แผนงาน 'ยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม' การที่ทีมนักวิจัยและผู้สร้างตัดสินใจเลือกฟอร์แมตละครแนวตั้ง ไม่ใช่แค่การทำตามเทรนด์ แต่เป็นการวิเคราะห์พฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนไป เมื่อคนในปัจจุบันมีสมาธิจดจ่อสั้นลง การนำเสนอข้อมูลเชิงวัฒนธรรมผ่านสารคดีความยาวหลักชั่วโมงจึงอาจเข้าไม่ถึงคนหมู่มากอีกต่อไป การย่อส่วนโลกทั้งใบให้อยู่ในหน้าจอมือถือ เล่าเรื่องให้กระชับ ฉับไว และเข้าถึงอารมณ์ได้ภายในไม่กี่วินาที จึงเป็นกลยุทธ์สำคัญที่จะนำพาทุนวัฒนธรรมของจังหวัดกาฬสินธุ์ทะลวงเข้าไปอยู่ในฟีดของผู้คน

พล็อตเรื่องที่มนุษย์สร้างสรรค์ วัฒนธรรม และความอยู่รอด สิ่งที่ทำให้ “โปงลางสะท้านธุง” โดดเด่นและแตกต่างจากซีรีส์ทั่วไปในตลาด คือการนำ 'ความสมจริงทางวัฒนธรรม' มาร้อยเรียงเข้ากับความบันเทิง ซีรีส์เปิดเรื่องด้วยความขัดแย้งของ 'ไหม' (รับบทโดย นุ่น ศิรพันธ์) สาวกาฬสินธุ์นักจัดรายการวิทยุชุมชนที่หวนคืนบ้านเกิดในรอบ 20 ปี และต้องเผชิญกับวิกฤตเมื่ออดีตหางเครื่องตัวแสบกลับมาทวงหนี้ลิขสิทธิ์เพลงถึง 5 ล้านบาท ทางรอดเดียวคือเธอต้องเอา 'บ้านพรสวรรค์' มรดกชิ้นสุดท้ายมูลค่า 10 ล้านบาท วางเดิมพันในศึกประชันวงโปงลางระดับจังหวัด ทั้งที่ตัวเองเล่นดนตรีไม่เป็น

ความมีเสน่ห์แบบมนุษย์ (Human Touch) เริ่มต้นขึ้นเมื่อไหมต้องจับมือกับ 'แคน' ครูเพลงหนุ่ม เพื่อเฟ้นหาช้างเผือกรากหญ้ามาตั้งวงโปงลางน้ำดำ ผู้ชมจะได้เห็นตัวละครที่สะท้อนวิถีชีวิตจริง เช่น เด็กชายยากจนใต้สะพานผู้มีหูอัจฉริยะ (Perfect Pitch) ที่ใช้ขวดแก้วตวงน้ำเพื่อสร้างโน้ตดนตรี หรือ เด็ก LGBTQ+ สายรำนางไหผู้มีพลังเสียงร้องเอื้อนสดสะกดคนฟัง ก่อนจะงัดเอาไม้ตายทางวัฒนธรรมอย่าง 'ผ้าไหมแพรวามรดกตกทอดผืนแดงเพลิง' และ 'โปงลางเก่าแก่แก่นไม้มะหาด' ซึ่งเป็นงานช่างดั้งเดิมของบรรพชน ขึ้นเวทีเพื่อกู้ศักดิ์ศรี

Co-creation กระบวนการลึกซึ้งที่ลงพื้นที่จริง เบื้องหลังความเข้มข้นของบทละคร มาจากกระบวนการทำงานวิจัยเชิงพื้นที่ ดร.สรวงมณฑ์ สิทธิสมาน หัวหน้าโครงการวิจัยฯ อธิบายว่า หัวใจสำคัญคือการลงพื้นที่เพื่อทำความเข้าใจทุนวัฒนธรรมก่อนนำมาพัฒนาเป็นเนื้อหา สอดคล้องกับ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.นายแพทย์ สิริฤกษ์ ทรงศิวิไล ประธาน กสว. ที่เน้นย้ำว่า การให้ชาวบ้านเข้ามามีส่วนร่วมในการเล่าเรื่อง  คือสิ่งที่ทำให้คอนเทนต์นี้มีความเคารพต่อเจ้าของวัฒนธรรม และ คุณมานิดา นฤภัทร ผู้จัดละคร ที่มุ่งหวังจะดึงเอา 'ความพิเศษในความธรรมดา' ของเสน่ห์พื้นบ้านออกมาให้คนไทยได้เห็น

เปิดมิติใหม่สู่วงการบันเทิงและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ ในฝั่งของการถ่ายทอด นุ่น ศิรพันธ์ วัฒนจินดา ยอมรับว่านี่คือความท้าทายใหม่ของนักแสดงแถวหน้า การต้องดึงอารมณ์คนดูให้อยู่หมัดในกรอบภาพและเวลาที่จำกัด พร้อมกับสื่อสารรากเหง้าของศิลปวัฒนธรรม ถือเป็นการสอดแทรกสารแห่งการอนุรักษ์ไปสู่คนรุ่นใหม่ได้อย่างแยบยล

เป้าหมายของ 'โปงลางสะท้านธุง' ไม่ได้หยุดอยู่แค่ยอดวิวมหาศาล ดร.ธนภณ วัฒนกุล ประธานคณะกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญ และ ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการแผนงานเชิงกลยุทธ์ฯ สองกำลังหลักผู้ขับเคลื่อนโครงการ มองเห็นถึงปลายทางของเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (Creative Economy) ว่า หากคอนเทนต์บนหน้าจอมือถือสามารถดึงดูดคนได้หลักล้าน ผู้คนย่อมเกิดความสนใจและอยากเดินทางมาตามรอยซีรีส์ที่กาฬสินธุ์ ซึ่งจะนำไปสู่การจับจ่ายใช้สอย อุดหนุนอาหาร และผลิตภัณฑ์ชุมชน

ท่ามกลางยุคที่ใครๆ ก็สามารถผลิตคอนเทนต์ได้ง่ายๆ 'โปงลางสะท้านธุง' ได้พิสูจน์ให้เห็นว่า คอนเทนต์ที่มีคุณค่าและจะยืนระยะอยู่ได้ คือคอนเทนต์ที่เกิดจากความเข้าใจในมนุษย์ มีรากฐานจากการวิจัย และนำเสนอผ่านเครื่องมือที่สอดคล้องกับพฤติกรรมผู้บริโภค นี่คือวิถีทางที่วัฒนธรรมดั้งเดิมจะสามารถเปล่งประกายและสร้างมูลค่าได้ในยุคดิจิทัลอย่างแท้จริง

'โปงลางสะท้านธุง' มีกำหนดเผยแพร่ทั้งหมด 36 ตอน ตอนละประมาณ 3 นาที โดยคาดว่าจะออกอากาศในเดือนธันวาคม 2569