แห่สอบเตรียมอุดม สนามสอบของเด็ก ที่ผู้ปกครองหวังเป็นผู้ชนะ

เมื่อฤดูสอบเข้าโรงเรียนดังมาถึง ภาพหนึ่งที่มักปรากฏซ้ำ ๆ ในสังคมไทยคือเด็กจำนวนมากเดินทางไปสนามสอบตั้งแต่เช้ามืด พร้อมผู้ปกครองที่มายืนรออยู่หน้าประตูโรงเรียนด้วยความหวังและความกังวล บางสนามสอบมีผู้สมัครนับหมื่นคนเพื่อแย่งชิงที่นั่งเพียงไม่กี่พันที่ ตัวอย่างล่าสุดคือการสอบเข้าโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ปีการศึกษา 2569 ที่มีผู้สมัครเกือบ 13,895 คน เพื่อแข่งขันกันเพียงประมาณ 1,500 ที่นั่ง ทำให้อัตราการแข่งขันเฉลี่ยสูง 9 คนต่อ 1 ที่นั่ง

คำถามที่น่าสนใจคือ ทำไมภาพแบบนี้จึงเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าทุกปี แม้ทุกคนจะรู้ดีว่าการแข่งขันทางการศึกษาสร้างแรงกดดันมหาศาลให้กับเด็กและครอบครัว แต่สนามสอบก็ยังคงเต็มไปด้วยผู้สมัครจำนวนมาก และดูเหมือนว่าการแข่งขันจะเข้มข้นขึ้นเรื่อย ๆ

โรงเรียนดัง = ชีวิตที่ดี ความเชื่อที่ไม่เปลี่ยนแปลง

ในหลายประเทศทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นจีน เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา หรือแม้แต่ประเทศไทย การแข่งขันเพื่อสอบเข้า “โรงเรียนดัง” มักเป็นหนึ่งในแรงกดดันทางการศึกษาที่รุนแรงที่สุดของเด็กและครอบครัว ภาพของนักเรียนที่เรียนพิเศษจนดึก พ่อแม่ที่ลงทุนมหาศาลกับการศึกษา หรือการแข่งขันสอบเข้าที่มีผู้สมัครจำนวนมหาศาล กลายเป็นเรื่องปกติในระบบการศึกษาโลกยุคใหม่ นักสังคมวิทยาและนักวิจัยด้านการศึกษาจำนวนมากจึงพยายามอธิบายว่าเหตุใดการแข่งขันทางการศึกษานี้จึงเกิดขึ้น และเหตุใดมันจึงฝังลึกในสังคมจนยากจะเปลี่ยนแปลง 

หนึ่งในคำอธิบายสำคัญมาจากทฤษฎีของนักสังคมวิทยาชื่อ Pierre Bourdieu นักสังคมวิทยาและปัญญาชนชาวฝรั่งเศส ที่มองว่า การศึกษาไม่ได้เป็นเพียงระบบการถ่ายทอดความรู้ แต่ยังเป็น “สนามแข่งขันทางสังคม” ที่ผู้คนใช้เพื่อแย่งชิงสถานะและโอกาสในชีวิต ในระบบเช่นนี้ โรงเรียนชั้นนำหรือโรงเรียนที่มีชื่อเสียงจึงกลายเป็นเหมือนบันไดที่ช่วยให้คนสามารถไต่ระดับทางสังคมได้ ผู้ปกครองจำนวนมากจึงมองว่าการเข้าโรงเรียนดีคือก้าวแรกของการมีชีวิตที่มั่นคงในอนาคต

งานวิจัยด้านสังคมวิทยาการศึกษาแสดงให้เห็นว่าความเชื่อนี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นผลจากโครงสร้างของสังคมและเศรษฐกิจ ในหลายประเทศ การเข้ามหาวิทยาลัยชั้นนำมักเชื่อมโยงกับโอกาสในการได้งานที่ดี รายได้สูง และเครือข่ายทางสังคมที่มีอำนาจ เมื่อเส้นทางสู่มหาวิทยาลัยเหล่านี้เริ่มต้นตั้งแต่ระดับโรงเรียนมัธยม โรงเรียนชั้นนำจึงกลายเป็น “ประตูด่านแรก” ที่ทุกคนต้องแข่งขันเพื่อผ่านเข้าไปให้ได้

สนามสอบเด็ก แต่เป็นการแข่งขันของผู้ใหญ่ด้วย

การแข่งขันนี้ไม่ได้เป็นเพียงการแข่งขันของเด็กเท่านั้น แต่เป็นการแข่งขันของครอบครัวด้วย ผู้ปกครองจำนวนมากลงทุนทั้งเวลา เงิน และพลังงานมหาศาลเพื่อเพิ่มโอกาสให้ลูกของตน ไม่ว่าจะเป็นการเลือกโรงเรียนที่ดีที่สุด การส่งลูกไปเรียนพิเศษ หรือการสร้างเครือข่ายกับครูและโรงเรียน งานวิจัยหนึ่งถึงกับสรุปว่า “ความสำเร็จทางการศึกษาของเด็กมักสะท้อนถึงทรัพยากรทางเศรษฐกิจและสังคมของพ่อแม่” 

ในมุมมองของนักเศรษฐศาสตร์การศึกษา ปรากฏการณ์นี้ยังสามารถอธิบายได้ด้วยแนวคิดที่เรียกว่า “education arms race” หรือการแข่งขันสะสมทรัพยากรทางการศึกษา เมื่อครอบครัวหนึ่งลงทุนกับการศึกษามากขึ้น ครอบครัวอื่น ๆ ก็รู้สึกจำเป็นต้องลงทุนเพิ่มเช่นกัน เพราะหากไม่ทำ พวกเขาอาจเสียเปรียบในการแข่งขัน ผลลัพธ์คือการแข่งขันที่ทวีความรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ แม้ว่าหลายคนจะรู้ว่าระบบนี้สร้างความเครียดให้กับเด็กและครอบครัวก็ตาม

ประสบความสำเร็จ = กตัญญูต่อพ่อแม่

ในหลายครอบครัว การแข่งขันนี้ยังเชื่อมโยงกับความคาดหวังทางวัฒนธรรม โดยเฉพาะในสังคมที่ให้ความสำคัญกับความกตัญญูหรือหน้าที่ต่อครอบครัว เด็กจำนวนมากรู้สึกว่าการเรียนให้ดีไม่ใช่เพียงเพื่ออนาคตของตนเอง แต่เพื่อช่วยให้ครอบครัวมีชีวิตที่ดีขึ้น นักเรียนบางคนกล่าวว่าการประสบความสำเร็จทางการศึกษาคือวิธีตอบแทนความเสียสละของพ่อแม่ และเป็นหนทางที่จะดูแลครอบครัวในอนาคต

แม้ในช่วงหลังจะเริ่มมีเสียงตั้งคำถามต่อระบบการแข่งขันทางการศึกษามากขึ้น แต่ในความเป็นจริง ระบบดังกล่าวยังคงดำรงอยู่ในหลายสังคมอย่างเหนียวแน่น เพราะมันไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของโรงเรียนหรือการเรียนเท่านั้น หากยังเชื่อมโยงกับโครงสร้างทางเศรษฐกิจและสังคมที่กว้างกว่านั้น เมื่อสังคมยังคงให้คุณค่าและผลตอบแทนสูงแก่ผู้ที่มีวุฒิการศึกษาจากสถาบันชั้นนำ โรงเรียนดังจึงยังคงถูกมองว่าเป็นสัญลักษณ์ของโอกาส ความสำเร็จ และสถานะทางสังคม

ตราบใดที่ความเชื่อนี้ยังคงอยู่ การแข่งขันเพื่อเข้าสู่สถาบันเหล่านี้ก็ยากที่จะจางหายไป ภาพของเด็กจำนวนมากที่ทุ่มเททุกอย่างกับการสอบแข่งขัน การแย่งชิงที่นั่งในโรงเรียนหรือมหาวิทยาลัยชื่อดัง การร้องไห้เมื่อความหวังพังทลาย หรือแม้แต่ความเครียดที่สะสมจนกลายเป็นภาวะซึมเศร้า จึงยังคงปรากฏให้เห็นซ้ำแล้วซ้ำเล่าในสังคมสมัยใหม่

ที่มา researchgate 

ข่าวที่เกี่ยวข้อง 

• ยุคใหม่ ผู้ใหญ่ต้องกลับมาเรียนอีกครั้ง เทรนด์ใหม่ของคนทำงาน 
• 'พู่กัน กันฏ์ระพี' เด็กสาวเสียงมหัศจรรย์ กับฝันรันวงการ T-Pop ให้ล้ำกว่าเดิม 
• ปัดขวาเพื่ออนาคต วัยรุ่นจีนใช้ Tinder หางาน สู้วิกฤตว่างงาน