ไขข้อเท็จจริง! น้ำมันหมดบางปั๊ม ไม่ได้ขาด แต่ส่งไม่ทัน

ท่ามกลางกระแสข่าว ‘น้ำมันหมดบางปั๊ม’ ที่ทำให้หลายคนเริ่มกังวล ภาพที่เห็นอาจดูเหมือนวิกฤตขาดแคลน แต่ข้อเท็จจริงคือ ‘น้ำมันในระบบประเทศยังเพียงพอ’ สิ่งที่เกิดขึ้นกำลังสะท้อนปัญหาอีกมิติหนึ่งของระบบพลังงานไทย นั่นคือ ‘ข้อจำกัดในการกระจายสินค้า’

โครงสร้างของสถานีบริการน้ำมันไม่ได้มีความยืดหยุ่นอย่างที่หลายคนคิด ปั๊มหนึ่งแห่งมีถังเก็บน้ำมันรวมเฉลี่ยประมาณ 100,000–150,000 ลิตร โดยสัดส่วนมากกว่า 60% เป็นดีเซลซึ่งเป็นสินค้าหลักที่หมุนเวียนเร็วที่สุด แต่ในทางปฏิบัติ น้ำมันทั้งหมดในถังไม่สามารถขายได้ 100% เพราะต้องกัน ‘dead stock’ ราว 10% เพื่อป้องกันตะกอน ทำให้ปริมาณที่ขายได้จริงยิ่งลดลงไปอีก

ขณะที่ฝั่ง ‘ความต้องการใช้น้ำมัน’ กลับผันผวนสูง โดยเฉพาะในช่วงเทศกาล หรือช่วงที่ประชาชนแห่เติมน้ำมัน (panic buying) ยอดขายสามารถพุ่งขึ้นได้ถึง 2–3 เท่าจากปกติ เช่น ดีเซลจากวันละประมาณ 7,800 ลิตร อาจกระโดดไปแตะกว่า 23,000 ลิตรต่อวันในบางพื้นที่ เมื่อดีมานด์เร่งตัวเร็ว สต็อกในถังจึงลดลงอย่างรวดเร็ว จนเกิดภาพ ‘น้ำมันหมด’ ในระยะสั้น

อีกด้านหนึ่งที่เป็นคอขวดสำคัญคือ ‘ระบบขนส่ง’ การเติมน้ำมันให้แต่ละสถานีต้องพึ่งรถบรรทุกจากคลัง ซึ่งมีขนาด 16,000–40,000 ลิตรต่อคัน และต้องแบ่งช่องบรรทุกเป็น 5 ส่วนเพื่อขนน้ำมันหลายชนิดพร้อมกัน ทำให้ไม่สามารถอัดดีเซลเต็มคันได้ทั้งหมด อีกทั้งรอบการขนส่งเฉลี่ยอยู่ที่ 1–3 วันต่อครั้ง หรือคิดเป็นปริมาณประมาณ 13,000 ลิตรต่อวันต่อสถานี

แม้ในช่วงวิกฤตจะพยายามเพิ่มรอบขนส่ง แต่ก็ไม่สามารถทำได้ทันที เพราะติดข้อจำกัดทั้งจำนวนรถ คนขับ และกฎหมายความปลอดภัยที่กำหนดชั่วโมงการทำงานไม่เกินประมาณ 10 ชั่วโมงต่อวัน

ทั้งหมดนี้ทำให้ภาพ ‘น้ำมันหมดบางปั๊ม’ ไม่ได้สะท้อนว่าประเทศกำลังขาดแคลนน้ำมัน แต่เป็นผลจาก ‘ข้อจำกัดของระบบกระจาย’ ที่ไม่สามารถเร่งตามความต้องการที่พุ่งขึ้นอย่างรวดเร็วได้ทัน พูดให้เข้าใจง่าย นี่ไม่ใช่ปัญหาว่า ‘มีน้ำมันหรือไม่’ แต่คือ ‘เอาน้ำมันไปให้ถึงปั๊มได้เร็วแค่ไหน’ มากกว่า