ข่าวปลอม! รับแสงแดดวันละ 20-30 นาที ลดความดันสูง ลดแพนิค ลดซึมเศร้า

ข่าวปลอมยุคนี้มีความ ‘อันตรายแบบดูใจดี’ อยู่ตรงที่มันไม่ได้มาหลอกแบบน่ากลัว แต่มาในฟีล wellness คนรักสุขภาพ เหมือนโพสต์จากเพจฮีลใจที่แชร์ต่อกันพร้อมรูปแสงแดดยามเช้าและประโยคว่า ‘ธรรมชาติรักษาทุกอย่างได้’ ซึ่งฟังแล้วก็ดูเป็นวิธีรักษาสุขภาพแบบง่าย ๆ ไม่ต้องพึ่งยาไม่ยุ่งยาก แถมไม่ต้องลงทุน จนคนเริ่มเชื่อว่าแค่ยืนตากแดด ชีวิตก็ดีขึ้นเอง โดยไม่ต้องไปหาหมอ

ล่าสุดมีการแชร์ข้อมูลว่า “รับแสงแดดวันละ 20-30 นาที ช่วยลดความดัน ลดแพนิค ลดซึมเศร้าได้” จนเกินการส่งต่อเป็นไวรัลในโซเชียล ปัญหาคือ ข้อความแบบนี้ใช้เทคนิคที่ข่าวปลอมชอบมาก คือ เอาความจริงบางส่วน มาผสมข้อสรุปเกินจริง สร้างความเข้าใจผิดว่าแสงแดดสามารถใช้แทนการรักษาทางการแพทย์ได้ ซึ่งอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพหากนำไปทำตามอย่างผิดๆ

จากการตรวจสอบข้อเท็จจริงไปยังกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) และสถาบันโรคผิวหนัง กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข ระบุว่า ในความเป็นจริงร่างกายสามารถสังเคราะห์วิตามินดีจากแสงแดดได้ ซึ่งมีส่วนช่วยเรื่องภูมิคุ้มกัน กระดูก และกล้ามเนื้อ แต่ไม่ได้หมายความว่าแสงแดดคือยารักษาสารพัดโรคแบบที่โลกออนไลน์พยายามเล่า

โดยเฉพาะการระบุว่า ‘ต้องตากแดด 20-30 นาที’ ไม่สามารถใช้ได้กับทุกคน เพราะแต่ละคนมีสภาพผิว อายุ พื้นที่อยู่อาศัย และช่วงเวลาที่รับแดดแตกต่างกัน บางคนรับวิตามินดีได้เร็ว บางคนได้น้อย ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ไม่ใช่สูตรสำเร็จแบบ TikTok recipe

ส่วนประเด็นที่ทำให้เกิดการเข้าใจผิดมากที่สุด คือการอ้างว่าแสงแดดช่วยรักษาโรคความดันโลหิตสูงและโรคซึมเศร้าได้นั้น ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ที่ชัดเจนเพียงพอว่าสามารถใช้รักษาโรคเหล่านี้ได้โดยตรง

สิ่งที่แสงแดดอาจช่วยได้ คือการส่งผลต่อการปรับอารมณ์ให้ดีขึ้น หรือช่วยให้หลอดเลือดขยายตัวชั่วคราวเท่านั้น ซึ่งเป็นเพียงปัจจัยเสริม ไม่ใช่การรักษาหลัก และไม่สามารถใช้แทนยา หรือการรักษาจากแพทย์ได้

พูดง่าย ๆ คือ แดดอาจช่วยให้รู้สึกดีขึ้นได้แต่ไม่ได้แปลว่าโรคหาย

นโยบายสกัดกั้นข่าวปลอม

นายเวทางค์ พ่วงทรัพย์ โฆษกกระทรวงดีอี ฝ่ายข้าราชการประจำ เปิดเผยว่า รายงานชิ้นนี้ติดอันดับ 1 ของข่าวบิดเบือนที่ได้รับการแจ้งเตือนมากที่สุดจากศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมประเทศไทย (AFNC)

การตรวจสอบและเฝ้าระวังดังกล่าว เป็นไปตามนโยบายปราบปรามภัยความมั่นคงและอาชญากรรมทางเทคโนโลยีของ นายไชยชนก ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดีอี ที่มุ่งเน้นการสร้างความตระหนักรู้ เพื่อไม่ให้ประชาชนตกเป็นเหยื่อของข้อมูลที่บิดเบือนในโลกออนไลน์

และนี่คือจุดอันตรายของข่าวสุขภาพปลอมยุคใหม่ มันไม่ได้ชวนคนกินของแปลก แต่มันค่อย ๆ ทำให้คน 'ลดความเชื่อมั่นในระบบการรักษา' แล้วหันไปฝากความหวังไว้กับอะไรที่ดูธรรมชาติ ดูง่าย และดูปลอดภัยกว่า ทั้งที่บางครั้งอาจทำให้คนหยุดยา หยุดรักษา หรือปล่อยโรคให้หนักกว่าเดิม