หวั่น Data Center แย่งไฟฟ้า-น้ำ ประชาชน จี้จัดโซนนิ่งคุม

ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (บีโอไอ) รายงานยอดขอรับการส่งเสริมการลงทุนช่วงครึ่งแรกปี 2569 ในกลุ่มอุตสาหกรรมดิจิทัล มีมูลค่าสูงถึง 1,115,260 ล้านบาท จาก 90 โครงการ ส่วนใหญ่เป็น Data Center และ Cloud Service จากนักลงทุนต่างชาติ ส่งผลให้การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) รายงานยอดสะสม ณ เดือนมิถุนายน 2569 พบโครงการ Data Center ยื่นขอใช้ไฟฟ้ารวม 95 โครงการ ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูงสุดถึง 26,045.2 เมกะวัตต์

อย่างไรก็ตาม โครงข่ายไฟฟ้าในปัจจุบันสามารถจัดหาไฟป้อนได้เพียง 4,882.7 เมกะวัตต์ หรือคิดเป็น 18.7% ของความต้องการทั้งหมด โดยมีการลงนามสัญญา PPA แล้ว 2,768.2 เมกะวัตต์ ขณะที่อีก 75 โครงการ ความต้องการไฟฟ้ารวม 21,162.5 เมกะวัตต์ กฟภ. ยังไม่สามารถจัดหาให้ได้เนื่องจากปัญหาคอขวดและข้อจำกัดของระบบสายส่ง ขณะที่กลุ่มนักลงทุนยังต้องรอการแก้ปัญหา
 

ดร.เมทังกร เสริมสุข จากสถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง (สจล.) ชี้ว่า ประเทศไทยไม่ควรใช้แนวทาง "รับทุกโครงการก่อน แล้วค่อยสร้างไฟฟ้าและน้ำตามหลัง" แต่ควรวางผัง Energy–Water–Digital Planning ไปพร้อมกันตั้งแต่ต้น โดยต้องระวังลักษณะของโหลดที่เป็นความต้องการไฟคงที่ตลอด 24 ชั่วโมง ซึ่ง Data Center ขนาด 200 เมกะวัตต์ 1 แห่ง ใช้ไฟฟ้าราว 1.75 เทระวัตต์-ชั่วโมงต่อปี เทียบเท่าการใช้ไฟของครัวเรือนสูงถึง 200,000–400,000 ครัวเรือน หากมีการกระจุกตัวของโหลดหลายแห่งจะก่อให้เกิดภาระการลงทุนสายส่งและสถานีไฟฟ้าใหม่ที่มีราคาสูง

ด้านประเด็นเรื่องน้ำ ดร.เมทังกร เตือนว่าอย่าสับสนระหว่าง "น้ำหมุนเวียน" กับ "น้ำที่ใช้จริง (WUE)" ซึ่ง Data Center ขนาด 200 เมกะวัตต์ ที่มีค่า WUE 2.0 ลิตร/กิโลวัตต์-ชั่วโมง จะสูญเสียน้ำจริงราว 3.5 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี หรือเทียบเท่าการใช้น้ำของครัวเรือนประมาณ 14,500–16,000 ครัวเรือน นอกจากนี้ แม้กำลังการผลิตไฟฟ้าโดยรวมของไทยจะมีกำลังสำรองพอสมควร แต่ "ไฟฟ้าสะอาด 24 ชั่วโมง" สำหรับ Hyperscale Data Center ยังไม่เพียงพอ หากไทยไม่เร่งแก้เรื่อง Direct PPA, Third-Party Access และโครงข่ายไฟฟ้า นักลงทุนอาจหันไปหาประเทศคู่แข่งอย่างมาเลเซีย เวียดนาม อินโดนีเซีย หรือออสเตรเลียแทน

เพื่อรับมือกับปัญหานี้ ดร.เมทังกร ได้เสนอกรอบการรับมือ 7 ประการ ได้แก่:

จัดทำ Data Center Zoning: กำหนดพื้นที่ที่มีความพร้อมครบถ้วน กระจายไม่ให้กระจุกตัวแค่กรุงเทพฯ หรือ EEC

ใช้หลัก Bring Your Own Power: ให้โครงการขนาดใหญ่ร่วมลงทุนในโรงไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนและสายส่งของตนเอง

เปิด Direct PPA อย่างมีระบบ: อนุญาตให้ซื้อไฟฟ้าสะอาดตรงจากผู้ผลิตอย่างโปร่งใส

กำหนดมาตรฐานประสิทธิภาพ PUE/WUE: คุมค่า PUE ให้ต่ำกว่า 1.4–1.5 และบังคับใช้ระบบทำความเย็นประสิทธิภาพสูง

ใช้น้ำ Reclaimed Water: ส่งเสริมการใช้น้ำบำบัด ชุมชน และน้ำฝน แทนการใช้น้ำประปาคุณภาพสูง

ส่งเสริม Carbon-Aware Computing: เลื่อนการประมวลผลบางประเภทไปช่วงที่มีไฟฟ้าสะอาดมาก

กำหนดเงื่อนไข Local Value Creation: ต้องสร้างประโยชน์ต่อท้องถิ่น เช่น ตั้งศูนย์วิจัย ถ่ายทอดเทคโนโลยี และสร้างงาน

โดยข้อเสนอดังกล่าวที่สามารถนำไปปฏิบัติได้ทันทีและมีต้นทุนต่ำที่สุด คือการกำหนดให้โครงการ Data Center ต้องเปิดเผยข้อมูลอย่างน้อย 4 ตัวชี้วัดประกอบการพิจารณาอนุมัติ ได้แก่ กำลังไฟฟ้าสูงสุด, ค่า PUE, ค่า WUE และสัดส่วนการใช้น้ำประปา น้ำรีไซเคิล และน้ำอุตสาหกรรม

อีกทางเลือกที่ไทยมีจุดแข็งเชิงโครงสร้างพื้นฐาน คือการนำ พลังงานความเย็นจาก LNG (LNG Cold Energy) มาใช้ จากงานวิจัยที่ดำเนินการร่วมกับภาคอุตสาหกรรม พบว่าการบูรณาการพลังงานความเย็นจาก LNG สามารถลดพลังงานไฟฟ้าในระบบทำความเย็นได้ราว 79% ลดค่า PUE จากประมาณ 2.00 เหลือราว 1.36 และอาจลดค่า WUE จากระดับ 1.9–3.0 ลิตรต่อกิโลวัตต์-ชั่วโมง เหลือราว 0.3 ลิตรต่อกิโลวัตต์-ชั่วโมง ภายใต้เงื่อนไขการออกแบบที่เหมาะสม

อย่างไรก็ตามข้อจำกัดที่สำคัญคือ Data Center ต้องตั้งอยู่ใกล้ LNG Terminal หรือมีระบบส่งพลังงานความเย็น เช่น Chilled Water Network หรือ Secondary Refrigerant ซึ่งพื้นที่มาบตาพุด บ้านฉาง และ EEC เป็นพื้นที่ที่มีความพร้อมเชิงโครงสร้างพื้นฐานมากที่สุด

ปัจจุบันการนำ LNG Cold Energy มาใช้กับ Data Center โดยตรงยังจัดอยู่ในกลุ่มเทคโนโลยีเกิดใหม่ แม้จะมีผู้ประกอบการ LNG ผู้พัฒนา Data Center และกลุ่มพลังงานให้ความสนใจต่อเนื่อง แต่โครงการเชิงพาณิชย์ที่ใช้กับ Hyperscale Data Center ยังอยู่ในระยะเริ่มต้น และหลายโครงการยังไม่เปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะ จึงควรแยกให้ชัดระหว่าง การศึกษาและความสนใจกับการเดินเครื่องเชิงพาณิชย์แล้ว