ทำไมการเลือกตั้งยิ่งล้ำสมัย แต่การไปใช้สิทธิกลับ 'ยาก' ขึ้น

รู้หรือไม่ว่า คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ไม่ได้อยู่คู่กับสังคมไทยมาตั้งแต่ต้น แต่เกิดขึ้นจากความตั้งใจที่จะปฏิรูปการเมืองไทยให้โปร่งใสและเป็นอิสระมากขึ้น ทว่าในปัจจุบัน หลายคนกลับเริ่มตั้งคำถามว่า กกต. กำลังทำหน้าที่ "อำนวยความสะดวก" หรือกลายเป็น "อุปสรรค" ในการใช้สิทธิของประชาชนกันแน่

หากเจาะลึกลงไปถึงที่มาของ คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ในรัฐธรรมนูญฉบับปี 2540 พบว่านี่คือการปฏิรูปโครงสร้างพื้นฐานทางการเมืองที่สำคัญที่สุดครั้งหนึ่งของไทย 

จุดเริ่มต้นจากวิกฤต สู่ความหวังของประชาธิปไตย

ย้อนกลับไปหลังวิกฤตการณ์ทางการเมืองช่วงปี 2535 และการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับปี 2540 (ฉบับประชาชน) กกต. ถูกจัดตั้งขึ้นด้วยเหตุผลหลักคือ ต้องการแยกหน้าที่การจัดเลือกตั้งออกมาจากกระทรวงมหาดไทย เพื่อให้การเลือกตั้งเป็นกลาง และให้ประชาชนเข้าถึงการใช้สิทธิได้ง่ายขึ้น

จาก 'ง่าย' กลายเป็น 'ยาก' อุปสรรคในการใช้สิทธิเลือกตั้งปัจจุบัน

แม้เทคโนโลยีจะก้าวล้ำไปไกล แต่การเลือกตั้งในปัจจุบันกลับถูกมองว่ามีเงื่อนไขและขั้นตอนที่ซับซ้อนเกินจำเป็น:

• ขั้นตอนที่ซ้ำซ้อน : ประชาชนต้องลงทะเบียนหลายรอบ สร้างความสับสนและเป็นภาระ
• ความยากลำบากของผู้ใช้สิทธินอกเขต/นอกราชอาณาจักร: สำหรับคนที่ไม่ได้อยู่ภูมิลำเนาเดิม หรืออยู่ต่างประเทศ การจะไปใช้สิทธิถือเป็นเรื่องใหญ่ เพราะต้องเดินทางไกลและใช้เวลามาก
• ข้อจำกัดของการออกเสียงล่วงหน้า: เช่น กรณีการทำประชามติที่ไม่สามารถทำล่วงหน้าได้สะดวกเหมือนการเลือกตั้งทั่วไป แม้ลงทะเบียนประชามตินอกเขตล่วงหน้าก็ต้องเสียเวลาไปใช้สิทธิอีก 1 วัน

เมื่อเพื่อนบ้านแซงหน้าเราด้วยเทคโนโลยี

ในขณะที่ไทยยังยึดติดกับระบบกระดาษและการไปคูหาเพียงอย่างเดียว ประเทศเพื่อนบ้านที่มีข้อจำกัดด้านภูมิศาสตร์มากกว่าเรา กลับนำเทคโนโลยีมาใช้ได้อย่างน่าสนใจ

• ฟิลิปปินส์ เดินหน้าใช้เครื่องนับคะแนนอิเล็กทรอนิกส์ และแอปพลิเคชันเพื่อช่วยบริหารจัดการเลือกตั้งให้รวดเร็วและแม่นยำ
• การเลือกตั้งออนไลน์: หลายประเทศเริ่มทดลองและใช้งานระบบออนไลน์เพื่อทำลายข้อจำกัดเรื่องระยะทาง
• อินเดียเป็นประเทศที่ใช้ EVMs เครื่องลงคะแนนอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Voting Machines - EVMs) ในการเลือกตั้งทั่วไปตั้งแต่ปี 1999 ซึ่งช่วยลดความผิดพลาดในการนับคะแนนและเพิ่มความรวดเร็วในการประกาศผล 

ถึงเวลาแล้วหรือยัง ที่ กกต. จะต้องกลับมาทบทวนภารกิจแรกเริ่มของตนเอง นั่นคือการทำให้การเลือกตั้งเป็นเรื่องของ "ทุกคน" โดยปราศจากเงื่อนไขที่กลายเป็นกำแพงกั้นคะแนนเสียงของประชาชน