อันตรายกว่าที่คิด! รู้ไหม แผ่นซับเสียงส่วนใหญ่ทำมาจากโฟมพียู วัสดุเดียวกับสกุชชี่

จากโศกนาฎกรรมไฟไหม้โรงเบียร์ ณ ลาดพร้าว ได้มีการพูดถึงตัวเร่งที่ทำให้เพลิงลุกลามเหนือเพดานอย่างรวดเร็วในเวลาไม่กี่วินาที และสร้างควันพิษหนาทึบจนเกิดเหตุความสูญเสียครั้งใหญ่ คือ แผ่นโฟมซับเสียง สีดำทรวงรังไข่ที่หลายคนคุ้นตา และมักนิยมซื้อมาติดห้องซ้อมดนตรี ห้องสตรีมเกม หรือร้านอาหารคาราโอเกะเพื่อลดเสียงสะท้อน 

แม้ความความประมาทหลักของเรื่องนี้คือ ช่องทางหนีไฟที่มีน้อยเกินไปสำหรับการอพยพ แต่อีกเรื่องหนึ่งที่อยากให้ผู้ประกอบการและผู้คนทั่วไปที่ชอบใช้แผ่นซับเสียง โปรดรู้หรือศึกษาไว้สักหน่อยว่าวัสดุราคาถูกที่เราซื้อมาติดห้องนั้น ปลอดภัยแค่ไหน?

แผ่นซับเสียงส่วนใหญ่ คือโฟมพียู วัสดุเดียวกันกับสกุชชี่?

โฟมซับเสียงส่วนใหญ่ในท้องตลอด ผลิตมาจากโฟมโพลียูรีเทน (Polyurethane Foam หรือ PU Faom) ซึ่งเป็นพลาสติกโพลิเมอร์ในกลุ่มเดียวกันเป๊ะกับ ‘สกุชชี่’ นุ่มนิ่มที่เด็กชอบบีบเล่น นอกจากนี้ ยังเป็นโฟมชนิดเดียวกันกับ โซฟา ฟองน้ำล้างจาน รวมถึงที่นอนเมมโมรี่โฟมด้วย

สารตั้งต้นของมันเกิดจากปฏิริยาเคมีระหว่างสารโพลีออล (Polyols) และไอโซไซยาเนต (Isocyanates) ซึ่งเป็นอนุพันธ์ที่ได้จากการกลั่นน้ำมันดิบ แต่ออกแบบมาให้โครงสร้างต่างกัน โดยสกุชชี่จะมีความหนาแน่นสูงเพื่อให้นุ่มหนึบคืนตัวช้า ส่วนโฟมซับเสียงจะถูกทำให้มีรูพรุนเปิด เพื่อดักจับคลื่นเสียงไม่ให้สะท้อน

ความอันตรายของโฟมพียูเมื่อเกิดอัคคีภัย

โฟมพียูที่วางขายทั่วไปตามท้องตลาดมักเป็น เกรดธรรมดา (Non-Fire Retardant) ซึ่งเปรียบเสมือน ‘น้ำมันดิบก้อน’ ที่แปะอยู่บนผนัง ความอันตรายของมันถูกจัดหมวดหมู่ไว้โดย สมาคมป้องกันอัคคีภัยแห่งชาติสหรัฐฯ (NFPA) ดังนี้

• ติดไฟเร็วและหลอมละลายสูง : เมื่อโดนประกายไฟ โฟมพียูจะลุกไหม้อย่างรวดเร็วและเปลี่ยนสภาพเป็นของเหลวหนืดที่ลุกติดไฟ หยดลงมาเผาไหม้ด้านล่าง ทำให้เพลิงกระจายตัวเป็นวงกว้างในเวลาไม่กี่วินาที
• ปล่อยก๊าซพิษร้ายแรงเฉียบพลัน : โครงสร้างเคมีของไอโซไซยาเนตมีไนโตรเจนเป็นส่วนประกอบ เมื่อไฟไหม้ในที่ปิดจะปล่อยก๊าซไฮโดรเจนไซยาไนด์ (Hydrogen Cyanide-HCN) ซึ่งเป็นก๊าซพิษร้ายแรงที่ไปบล็อกการใช้ออกซิเจนของเซลล์ในร่างกาย ทำให้เหยื่อหมดสติและเสียชีวิตอย่างรวดเร็วก่อนที่จะถูกไฟคลอกเสียด้วยซ้ำ

ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมของแผ่นซับเสียง : จากน้ำมันดิบสู่ขยะไม่มีวันตาย

ในมิติของสิ่งแวดล้อม โฟมพียูสร้างรอยเท้าสิ่งแวดล้อมไว้ได้สูงมาก ตามรายงานขององค์การปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ (EPA) 

• ขยะเทอร์โมเซตที่ไม่สามารถรีไซเคิลได้ : โฟมพียูเป็นพลาสติกประเภท เทอร์โมเซต (Thermosetting) เมื่อขึ้นรูปด้วยความร้อนแล้ว จะไม่สามารถกลับมาหลอมใหม่เพื่อรีไซเคิลเหมือนขวดน้ำ PET ได้ ขยะจากโฟมเก่าจึงจบลงที่การฝังกลบ ซึ่งใช้เวลาหลายร้อยปีกว่าจะย่อยสลาย
• มลพิษไมโครพลาสติกซ่อนเร้น : เมื่อโฟมพียูเสื่อมสภาพจากการโดนความร้อนและแสงแดด มันจะกรอบแห้งและแตกตัวเป็นฝุ่นผงไมโครพลาสติก ปนเปื้อนในอากาศและแหล่งน้ำ
• สารเคมีตกค้างยาวนาน : โฟมบางชนิดที่อ้างว่ากันไฟลาม มักผสมสารเคมีหน่วงไฟกลุ่มโบรมีน ซึ่งเป็นสารมลพิษที่ตกค้างยาวนานในสิ่งแวดล้อม และสามารถสะสมในห่วงโซ่อาหาร เป็นพิษต่อระบบนิเวศ

หากไม่ใช้แผ่นซับเสียงจากโฟมพียู ใช้อะไรแทนล่ะ มีตัวเลือกไหม?

มีสิ! ปัจจุบันมีวัสดุอะคูสติกส์ยุคใหม่ที่ประสิทธิภาพดี ปลอดภัย และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่าโฟมพียู ตามแนวคิดสถาปัตยกรรมสีเขียวที่ได้รับการรับรองจากมาตรฐานอาคารเขียวสากล เช่น LEED (Leedership in Energy and Environmental Design)

• แผ่นซับเสียงเส้นใยพลาสติกรีไซเคิล ทำจากขวดน้ำพลาสติกใช้แล้วประเภท PET นำส่งมาปั่นและอัดแน่นเป็นแผ่นคล้ายผ้าสักหลาดหนา ช่วยลดขยะพลาสติก มีความหนาแน่นสูงทนความร้อนได้ดี ไม่ลามไฟ และไม่ปล่อยก๊าซไซยาไนด์เมื่อถูกเผา
• ฉนวนใยหิน (Rockwool) ผลิตจากหินภูเขาไฟธรรมชาติและตระกรันหลอมเหลว มีคุณสมบัติ ไม่ติดไฟตามธรรมชาติ ทนความได้สูงกว่า 1,000 องศาเซลเซียส ซับเสียงและกันเสียงทะเลได้ดีเยี่ยม นิยมใช้ใส่ไว้ในโครงผนังเบา
• แผ่นใยไม้อัดซีเมนต์ (Wool Wool Panels) ทำจากฝอยไม้เหลือทิ้งจากอุตสาหกรรม ผสมกับปอร์ตแลนด์ซีเมนต์ ปราศจากสารคเมีระเหยง่าย (VOCs) โครงสร้างซีเมนต์จะช่วยให้วัสดุติดไฟยาก และย่อยสลายได้ง่ายกว่าเมื่อหมดอายุการใช้งาน

ดังนั้น ก่อนติดตั้งแผ่นซับเสียงในห้อง ลองศึกษาและเลือกใช้วัสดุที่ดี ปลอดภัยต่ออัคคีภัย ถ้าเลือกที่ย่อยสลายได้ง่ายกว่าโฟมก็จะดีมากเลย