ซีรีส์ไทยกับโจทย์ Local vs Global ถอดรหัสคอนเทนต์ครองใจโลก ต้องเดินไปทางไหน

ซีรีส์ไทยต้อง “ไทย” แค่ไหน ถึงจะไปได้ทั่วโลก? : ถอดบทเรียน Local vs Global 

"ซีรีส์ไทยต้อง “ไทย” แค่ไหน ถึงจะไปได้ทั่วโลก?" นี่อาจเป็นคำถามที่ชวนให้คิด ในยุคที่คำว่า Soft Power กลายเป็นวาระระดับชาติที่ทุกฝ่ายต่างพยายามผลักดัน

หลายๆคนมักรีบสรุปอย่างรวดเร็วว่า หากต้องการพาคอนเทนต์ไปสู่ระดับสากล เราต้องปรับเปลี่ยนเนื้อหาให้ 'สากล' หรือลดทอนเอกลักษณ์ท้องถิ่นออกไปเพื่อเอาใจผู้ชมจากทั่วโลก เพราะ 'สาร' ที่คอนเทนต์ไทยเล่า จะได้เข้าไปถึง ทุกซอกมุมโลก ไม่ว่าจะประเทศไหนก็ตาม 
.
แต่ในความเป็นจริงแล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นจริงในโลกยุคหลัง มันอาจจะเป็นเรื่องที่ ตรงข้ามกันเลยก็ได้ เพราะ เทรนด์ของโลกมันเปลี่ยนไป , บริบทของโลกมันเป็นไปแล้ว 

ลองมองตัวอย่างภาพยนตร์และซีรีส์ที่สร้างปรากฏการณ์ระดับโลกอย่าง Squid Game หรือ Parasite จากเกาหลีใต้ รวมถึงซีรีส์ Shōgun ที่ผลิตโดยประเทศเอเชีย 

ผลงานเหล่านี้ไม่ได้พยายามละทิ้งรากเหง้าวัฒนธรรมของตนเองเลยแม้แต่น้อย ในทางกลับกัน ทั้งหมดกลับฝังรากลึกลงไปในวิถีชีวิต ประเพณี บริบททางสังคม และประวัติศาสตร์ท้องถิ่นนั้นๆ อย่างเข้มข้นที่สุด 

ดังนั้น โจทย์ที่แท้จริงของ Local vs Global จึงไม่ใช่การเลือกรกช้างหรือสลัดทิ้ง “ความเป็นไทย'

หากแต่อยู่ที่ว่าผู้สร้างจะถ่ายทอดและสื่อสารบริบททางอารมณ์ ของเรื่องราวท้องถิ่นเหล่านั้น ออกมาอย่างไรให้ผู้ชมต่างวัฒนธรรมเข้าอกเข้าใจ อิน ซึมลึก และเกิดความรู้สึกร่วมไปกับตัวละครได้อย่างไม่ติดขัด

 หรือว่า ต้อง ทำคอนเทนต์ไทยๆ ให้อินเตอร์ ?

นี่ก็ถือเป็นอีกหนึ่งคำถามที่อยู่ในใจหลายๆ คน  กับคำถามที่ว่า  “หรือว่า ต้อง ทำคอนเทนต์ไทยให้อินเตอร์?” นี่อาจจะเป็นทางออก หรือแนวทางที่ใครหลายคนตั้งคำถาม 

นี่คือคำถามสืบเนื่องที่มักนำไปสู่ความเข้าใจผิดว่า “ความอินเตอร์” หมายถึงการพยายามก๊อปปี้สไตล์หรือสูตรสำเร็จของตะวันตก  ในความเป็นจริง การเข้ามาของแพลตฟอร์มสตรีมมิ่งระดับโลก (Over-The-Top หรือ OTT) อย่าง Netflix,Disney + , iQIYI, WeTV และ Viu ได้เข้ามาปฏิวัติและเปลี่ยนผ่านภูมิทัศน์ของสื่อบันเทิงอย่างถาวร

จากเดิมที่อุตสาหกรรมโทรทัศน์ดั้งเดิมต้องพึ่งพาเรตติ้งและข้อจำกัดของเวลาออกอากาศ สตรีมมิ่งกลับช่วยทลายข้อจำกัดด้านพรมแดนและกำแพงภาษาด้วยระบบเสียงพากย์และคำบรรยายภาษาท้องถิ่น แพลตฟอร์มสตรีมมิ่งยักษ์ใหญ่ใช้กลยุทธ์ที่เรียกว่า "Authentic Localization"  นั่นคือการแสวงหาผลงานที่เป็น "ไทยแท้" จากผู้สร้างท้องถิ่น มีงานสร้างคุณภาพสูงระดับสากล  แต่คงไว้ซึ่งจิตวิญญาณและความจริงแท้แบบไทย

ตัวอย่างการลงทุนมหาศาลจาก Netflix ในคอนเทนต์ไทยกว่า 6,400 ล้านบาท 

จนพาผลงานออริจินัลไทยติดอันดับ Global Top 10 ได้มากกว่า 15 เรื่อง รวมถึงความสำเร็จของซีรีส์วายไทย (BL Series) ที่สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจหลายพันล้านบาทจนแพลตฟอร์มต่างชาติต้องนำไปเป็นกลยุทธ์หลัก ได้พิสูจน์แล้วว่า แพลตฟอร์มสตรีมมิ่งไม่ได้ต้องการให้ผู้สร้างทำตัวเป็น "อินเตอร์" แบบไร้ราก แต่ต้องการโครงสร้างการเล่าเรื่องที่กระชับ คมชัด และฉับไว  บนพื้นฐานเรื่องราวท้องถิ่นอันโดดเด่นต่างหาก

เลิกพยายามสร้าง “ซีรีส์สำหรับต่างชาติ” ? 

เมื่อมองทุกอย่างอย่างรอบด้าน มาถึงจุดนี้ เราอาจต้องย้อนกลับมาตั้งคำถามตรงๆ กับวงการผู้ผลิตคอนเทนต์ไทยว่าเลิกพยายามสร้าง 'ซีรีส์สำหรับต่างชาติ' โดยเฉพาะได้หรือยัง? เพราะความพยายามประดิดประดอยหรือยัดเยียดภาพจำวัฒนธรรมดั้งเดิมแบบ 'จับยัด' ลงไปในคอนเทนต์เพื่อหวังจะเอาใจตลาดต่างประเทศ มักจบลงด้วยผลงานที่ขาดเสน่ห์และความจริงใจ ขาดความจริงแท้
 
สิ่งที่ทำให้ผู้ชมต่างชาติต่างภาษาเกิดอารมณ์ร่วมและติดตามคอนเทนต์ไทยได้อย่างแท้จริง ไม่ใช่การตั้งต้นว่า "ต่างชาติอยากดูอะไรเกี่ยวกับไทย" แต่คือการเลือกประเด็นที่สะท้อน "ปัญหาชะตากรรมร่วมกัน" ของมนุษย์

ซีรีส์และภาพยนตร์ไทยที่ยืนหยัดในระดับสากลจนติดเทรนด์โลก ไม่ว่าจะเป็น สืบสันดาน, สงครามส่งด่วน, Hunger หรือภาพยนตร์อย่าง หลานม่า ต่างไม่ได้ผลิตขึ้นมาด้วยโจทย์ประดิษฐ์เพื่อเอาใจต่างชาติ

แต่ทั้งหมดหยิบยกประเด็นปัญหาสังคมร่วมกันที่มนุษย์ทุกมุมโลกสัมผัสได้ เช่น ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ การต่อสู้ทางชนชั้น ความกดทับทางโครงสร้างสังคม รวมถึงความสัมพันธ์และความเปราะบางในครอบครัวยุคสังคมสูงวัย

เมื่อเรื่องราวที่มีความจริงแท้ระดับท้องถิ่น  ถูกร้อยเรียงเข้ากับประเด็นปัญหาร่วมของมนุษย์  ผ่านภาษาภาพยนตร์สากล นั่นจึงกลายเป็นกุญแจสำคัญที่เปิดประตูเข้าสู่หัวใจของผู้ชมทั่วโลกอย่างแท้จริง

คอนเทนต์ไทยจะไปทางไหน เมื่อโลกการรับชมเปลี่ยนไปแล้ว 

คำถามสำคัญในก้าวต่อไปต่อจากนี้ คือ "คอนเทนต์ไทยจะไปทางไหน เมื่อโลกการรับชมเปลี่ยนไปแล้ว?"
 
ในยุคที่พฤติกรรมผู้ชมกระจัดกระจาย ยุคที่อัลกอริทึมและเทคโนโลยีใหม่อย่าง AI กำลังเข้ามามีบทบาทอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ อนาคตของคอนเทนต์ไทยจะไม่สามารถพึ่งพา หวังให้โชคยืนอยู่ข้างตัวเอง  หรือการลองผิดลองถูกอย่างโดดเดี่ยวของภาคเอกชนได้อีกต่อไป
ทิศทางในอนาคตจำเป็นต้องใช้กลยุทธ์ "เขย่งก้าวหนึ่ง" คือการต่อยอดบนฐานความแข็งแกร่งเดิม เช่น ความเป็นผู้นำในตลาดซีรีส์วาย/ยูริ (BL/GL)

แล้วค่อยๆ พาผู้ชมขยับไปสู่ขอบเขตการสร้างสรรค์เนื้อหาแนวใหม่ๆ ควบคู่ไปกับการยกระดับศักยภาพบุคลากรเบื้องหลัง  

การใช้ประโยชน์จาก Data Analytics ในการสร้างคอมมูนิตี้แฟนด้อม  และการสนับสนุนอย่างเป็นระบบจากภาครัฐ ทั้งเรื่องมาตรการทางภาษี กองทุนสนับสนุน และการแก้ไขกฎหมายข้อบังคับ

คอนเทนต์ไทยมีต้นทุนทางวัฒนธรรมและความคิดสร้างสรรค์ที่ไม่แพ้ชาติใด  เพียงแค่เรากล้าที่จะเล่าเรื่องราวของตนเองอย่างตรงไปตรงมา จริงแท้ และลึกซึ้ง ความเป็นไทยนั้นก็จะส่องประกายในระดับสากลได้อย่างยั่งยืน

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• เจาะเบื้องหลัง ซีรีส์ทนายปีศาจ กับการดันซีรีส์ไทย แบบไม่ต้องลดทอนตัวตน
• ทำไม ซีรีส์ สาธุ 2 - พูดประเด็น นโยบุญ และ พุทธ Politics ถึงเป็นปรากฏการณ์ที่น่าจับตามอง
• รีวิวซีรีส์สาธุ พุทธแท้ vs พุทธเทียม ตั้งคำถามศรัทธาในยุคคอนเทนต์ ?