‘เพิร์ลฮาร์เบอร์’ มุกที่ขำไม่ออก ทำไมความเจ็บปวดในอดีตไม่ตลก?

การพบกันระหว่างประธานาธิบดีสหรัฐฯ โดนัลด์ ทรัมป์ กับนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น ซานาเอะ ทาคาอิจิ ที่ทำเนียบขาว กลายเป็นประเด็นร้อนทันที เมื่อคำถามว่าทำไมสหรัฐฯ โจมตีอิหร่านโดยไม่แจ้งพันธมิตรล่วงหน้า นำไปสู่คำตอบที่คาดไม่ถึง! 

ทรัมป์ย้ำว่าปฏิบัติการทางทหารจำเป็นต้องอาศัย ‘ความประหลาดใจ’ เพื่อให้ได้ผลสูงสุด ก่อนจะพูดเชิงหยอกล้อว่า ญี่ปุ่นเองก็น่าจะเข้าใจเรื่องนี้ดี เพราะเคยใช้กลยุทธ์ลักษณะเดียวกันในเหตุการณ์เพิร์ลฮาร์เบอร์เมื่อปี 1941 

 ‘มุกตลก’ ดังกล่าวกลับสร้างบรรยากาศที่ตึงเครียดในทันที เนื่องจากเหตุการณ์เพิร์ลฮาร์เบอร์ยังคงเป็นหนึ่งในความทรงจำทางประวัติศาสตร์ที่อ่อนไหวที่สุดระหว่างสองประเทศ แม้ปัจจุบันสหรัฐฯ และญี่ปุ่นจะเป็นพันธมิตรใกล้ชิด แต่การหยิบยกเหตุการณ์โจมตีที่นำไปสู่สงครามโลกครั้งที่สองมาใช้ในบริบทการเมืองปัจจุบัน ทำให้นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นมีท่าทีอึดอัด และถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นคำพูดที่ไม่เหมาะสมทางการทูต

เพิร์ลฮาร์เบอร์ ความผิดพลาดครั้งเลวร้ายของญี่ปุ่น 

เพื่อให้เข้าใจว่าทำไมเพิร์ลฮาร์เบอร์จึงไม่ควรถูกนำมาเป็นมุกขำ ๆ บนเวทีการเมืองโลก เราจำเป็นต้องมองย้อนกลับไปยังความผิดพลาดที่แท้จริงของเหตุการณ์นี้ แม้การโจมตีของญี่ปุ่นในวันที่ 7 ธันวาคม 1941 จะสร้างความเสียหายอย่างหนักให้กับสหรัฐอเมริกาในช่วงเวลาอันสั้น แต่บาดแผลนั้นกลับไม่ยั่งยืนอย่างที่ผู้โจมตีคาดหวัง

ความผิดพลาดของญี่ปุ่นที่เพิร์ลฮาร์เบอร์ เริ่มตั้งแต่เป้าหมายที่สำคัญที่สุดอย่างเรือบรรทุกเครื่องบินของสหรัฐ ซึ่งต่อมากลายเป็นหัวใจของสงครามทางทะเล กลับไม่อยู่ในฐานทัพในวันนั้น USS Enterprise, USS Lexington และ USS Saratoga ต่างออกปฏิบัติภารกิจอยู่กลางทะเล ทำให้รอดพ้นจากการโจมตีไปอย่างหวุดหวิด การพลาดเป้าหมายสำคัญเช่นนี้ ส่งผลให้สหรัฐยังคงรักษากำลังหลักไว้ได้

ในทางตรงกันข้าม เหตุการณ์นี้กลับกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่สร้างผลกระทบระยะยาวต่อญี่ปุ่นเอง เพราะมันได้ผลักดันให้อเมริกาซึ่งเดิมยังลังเล ตัดสินใจก้าวเข้าสู่สงครามโลกครั้งที่สองอย่างเต็มตัว พร้อมระดมศักยภาพทางอุตสาหกรรมและกำลังทางทหารมหาศาล 

เพียงไม่นานหลังจากนั้น ความได้เปรียบที่ญี่ปุ่นคิดว่าตนเองมี ก็เริ่มสั่นคลอนอย่างรุนแรง เมื่อสหรัฐสามารถโต้กลับและเอาชนะญี่ปุ่นได้ในการรบที่มิดเวย์ในเดือนมิถุนายน 1942 การรบครั้งนี้ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของสงครามในแปซิฟิก เมื่อกองทัพเรือสหรัฐใช้ข่าวกรองและการวางแผนที่แม่นยำ ซุ่มโจมตีและทำลายเรือบรรทุกเครื่องบินหลักของญี่ปุ่นถึง 4 ลำ ซึ่งเป็นกำลังสำคัญที่ญี่ปุ่นใช้สร้างชัยชนะมาตั้งแต่ต้นสงคราม 

จากจุดนั้นเป็นต้นมา ญี่ปุ่นไม่เพียงสูญเสียกำลังรบระดับหัวใจของกองทัพเรือ แต่ยังสูญเสียนักบินฝีมือดีจำนวนมากที่ไม่สามารถทดแทนได้ง่าย หระแสสงครามเปลี่ยนทิศ  สหรัฐฯ เริ่มต้นจากการโต้กลับที่กัวดาลคานาลในหมู่เกาะโซโลมอนปี 1942 ก่อนขยับสู่หมู่เกาะกิลเบิร์ตและมาร์แชลล์ในปี 1943–1944 ซึ่งช่วยเปิดทางสู่แปซิฟิกตอนกลาง จากนั้นสหรัฐยึดหมู่เกาะมาเรียนา เช่น ไซปัน กวม และทิเนียน ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งเพราะใช้เป็นฐานเครื่องบินทิ้งระเบิดโจมตีญี่ปุ่นแผ่นดินใหญ่ ต่อเนื่องด้วยการกลับไปยึดฟิลิปปินส์เพื่อตัดเส้นทางทรัพยากรของญี่ปุ่น ก่อนรุกคืบเข้าสู่สมรภูมิสำคัญอย่างอิโวจิมะและโอกินาวาในปี 1945 ซึ่งกลายเป็นจุดยุทธศาสตร์สุดท้ายก่อนถึงแผ่นดินญี่ปุ่น ทำให้สหรัฐสามารถค่อย ๆ บีบวงล้อมและพลิกสถานการณ์สงครามกลับมาเป็นฝ่ายได้เปรียบอย่างเด็ดขาด

ความได้เปรียบจากยุทธศาสตร์ ทำให้สหรัฐสามารถตั้งฐานทัพอากาศในหมู่เกาะมาเรียนา และเริ่มปฏิบัติการทิ้งระเบิดครั้งใหญ่เหนือแผ่นดินญี่ปุ่นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการทิ้งระเบิดเพลิงใส่กรุงโตเกียวในเดือนมีนาคม 1945 ซึ่งกลายเป็นหนึ่งในการโจมตีทางอากาศที่รุนแรงที่สุดในประวัติศาสตร์ มีชาวญึ่ปุ่นเสียชีวิตภายในคืนเดียวราว 100,000 คน และเมื่อรวมการโจมตีทางอากาศทั่วญี่ปุ่นตลอดช่วงปลายสงคราม คาดว่ามีผู้เสียชีวิตจากการทิ้งระเบิดหลายแสนคน ต้องอพยพพลัดถิ่น อีกกว่า 1,000,000 คน

ยิ่งไปกว่านั้น ในช่วงท้ายของสงคราม สหรัฐอเมริกาได้ทิ้งระเบิดปรมาณูลงที่ฮิโรชิมาและนางาซากิ ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตรวมกันมากกว่า 200,000 คน เหตุการณ์นี้ไม่เพียงปิดฉากสงครามโลกครั้งที่สองในแปซิฟิก แต่ยังทิ้งบาดแผลลึกในหน้าประวัติศาสตร์มนุษยชาติ ที่ยากจะลืมเลือนและยังคงถูกกล่าวถึงมาจนถึงปัจจุบัน

หลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง ญี่ปุ่นต้องเผชิญกับความพ่ายแพ้และความสูญเสียครั้งใหญ่ จนนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญของประเทศ ญี่ปุ่นเริ่มต้นปฏิรูปตนเองอย่างจริงจัง โดยลดบทบาทของลัทธิทหารที่เคยครอบงำสังคม และหันมาให้ความสำคัญกับแนวคิดสันติภาพและประชาเป็นหลัก ภายใต้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ โดยเฉพาะมาตรา 9 ที่ประกาศไม่ทำสงครามและไม่ใช้กำลังทหารเพื่อแก้ไขความขัดแย้งระหว่างประเทศ ญี่ปุ่นจึงค่อย ๆ สร้างตัวเองขึ้นใหม่ในฐานะประเทศที่ยึดมั่นในสันติ พร้อมกับมุ่งพัฒนาเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และคุณภาพชีวิตของประชาชน จนสามารถกลับมาเป็นหนึ่งในมหาอำนาจทางเศรษฐกิจของโลกได้ในเวลาไม่กี่ทศวรรษ 

ประวัติศาสตร์ไม่ได้ตลกสำหรับบางคน

เมื่อมองย้อนกลับไป จะเห็นได้ว่าเพิร์ลฮาร์เบอร์ไม่ใช่เพียงเหตุการณ์โจมตีทางทหารครั้งหนึ่ง แต่คือจุดเริ่มต้นของบาดแผลลึกที่เกิดขึ้นกับทั้งสองประเทศ สหรัฐอเมริกาสูญเสียชีวิตและศักดิ์ศรีในวันนั้น ขณะที่ญี่ปุ่นต้องเผชิญกับผลลัพธ์ระยะยาวจากสงครามที่ยืดเยื้อ ทั้งการสูญเสียทรัพยากร เมืองที่ถูกทำลาย และชีวิตผู้คนจำนวนมหาศาล เหตุการณ์นี้นำไปสู่การตอบโต้ การสู้รบ และการทำลายล้างที่กินเวลาหลายปี กว่าที่สงครามจะยุติลง โลกก็ต้องแลกมาด้วยความสูญเสียที่ยากจะประเมินค่าได้

เพิร์ลฮาร์เบอร์คือความทรงจำร่วมที่เต็มไปด้วยความเจ็บปวด การที่โดนัลด์ ทรัมป์ หยิบยกเหตุการณ์เช่นนี้มาใช้เป็น ‘มุกตลก’ หรือ Dark Humor ซึ่งหมายถึงการนำเรื่องร้ายแรง ความสูญเสีย หรือโศกนาฏกรรมมาทำให้ดูเบาและน่าขบขันบนเวทีการเมืองโลกครั้งนี้จึงถูกหลายฝ่ายวิพากษ์วิจารณ์ว่าไม่เหมาะสมอย่างยิ่ง 

ยิ่งไปกว่านั้น คำพูดของโดนัลด์ทรัมป์เกี่ยวกับเพิร์ลฮาร์เบอร์ก็ไม่ใช่ครั้งแรกที่เขาใช้ประวัติศาสตร์สงครามโลกครั้งที่สองในลักษณะหยอกล้อระหว่างการพบปะผู้นำต่างประเทศที่ทำเนียบขาว

ก่อนหน้านี้ ในการพบกับนายกรัฐมนตรีเยอรมนี ฟรีดริช แมร์ซ เมื่อเดือนมิถุนายน ทรัมป์ได้กล่าวติดตลกว่า การยกพลขึ้นบกของฝ่ายสัมพันธมิตรที่นอร์มังดีในปี 1944 หรือเหตุการณ์ D-Day นั้น “คงไม่ใช่วันที่น่ารื่นรมย์สำหรับคุณเท่าไรนัก”

อย่างไรก็ตาม แมร์ซได้ตอบกลับอย่างสุขุมว่า “ ท่านประธานาธิบดี นั่นคือวันที่ประเทศของผมได้รับการปลดปล่อยจากเผด็จการนาซี” 

เรื่องที่เกิดขึ้นสะท้อนให้เห็นถึงมุมมองทางประวัติศาสตร์ที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ขณะที่ทรัมป์มองประวัติศาสตร์เป็นเรื่องตลก ผู้นำประเทศคนอื่นกลับมองประวัติศาสตร์เรื่องจริงจังที่ควรให้เกียรติ 

ข่าวที่เกี่ยวข้อง 

• ผอ.ต่อต้านก่อการร้ายสหรัฐลาออกตอบโต้ทรัมป์ ชี้อิหร่านไม่ได้เป็นภัยคุกคาม 
• 'ทรัมป์' จี้พันธมิตรส่งเรือรบปกป้อง 'ฮอร์มุซ' ขู่โจมตี 'เกาะคาร์ก' เพิ่ม 
• รู้จัก เกาะคาร์ก หัวใจส่งออกน้ำมันอิหร่าน 90% จุดยุทธศาสตร์ที่สหรัฐฯ โจมตี