ทำไมเด็กคนหนึ่ง ถึงต้องชวน 'คนแปลกหน้า' มารุมเกลียดคนที่ตัวเองไม่ชอบ

ปรากฏการณ์ที่เด็กวัยรุ่นตั้งกลุ่ม LINE 'แฉ' หรือ 'ด่า' เพื่อนร่วมชั้น แล้วเชิญชวนคนแปลกหน้าบนโลกออนไลน์มาร่วมรุมประณามเป้าหมาย ไม่ใช่แค่เรื่อง "เด็กทะเลาะกัน" หรือความขัดแย้งส่วนตัวธรรมดา[1] แต่มันคือปรากฏการณ์ทางสังคมจิตวิทยาที่เรียกว่า Cyber Mobbing หรือ Dogpiling ซึ่งเป็นการขยายวงความขัดแย้งจากพื้นที่ปิดออกสู่สาธารณะอย่างรวดเร็ว โดยดึงคนที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องเลยเข้ามาร่วมระบายความเกลียดชัง

การก้าวร้าวเชิงความสัมพันธ์ อาวุธทางสังคม

ในทางจิตวิทยา พฤติกรรมนี้จัดอยู่ในกลุ่ม การก้าวร้าวเชิงความสัมพันธ์ (Relational Aggression) ซึ่งไม่ได้ใช้กำลังทางกายภาพ แต่เจตนาใช้เครือข่ายความสัมพันธ์และสื่อออนไลน์เป็นอาวุธ เพื่อทำลายสถานะทางสังคม ชื่อเสียง และความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม การถูกกีดกันทางสังคม ในลักษณะนี้จะไปกระตุ้นสมองส่วนเดียวกับที่ประมวลผลความเจ็บปวดทางกายภาพ ทำให้เหยื่อเกิดบาดแผลทางอารมณ์ที่รุนแรงมาก

ทำไมเด็กถึงต้องระดม 'คนนอก' ที่ไม่รู้จักกันมาช่วยด่า

เด็กผู้ริเริ่มมักรู้สึกดึงคนแปลกหน้าเข้ามาเพื่อสร้าง 'พันธมิตรทางสังคมชั่วคราว' การมีคนนอกเข้ามาร่วมกดไลก์ คอมเมนต์ หรือรุมด่า ช่วยสร้างฉันทามติเท็จว่า 'สิ่งที่เหยื่อทำนั้นผิดจริง' และตนเองเป็นฝ่ายถูก นอกจากนี้ยังเป็นการเพิ่มพลังต่อรองทางอำนาจ บีบให้เป้าหมายกลายเป็นคนนอกที่โดดเดี่ยว และเปลี่ยนความขัดแย้งส่วนตัวให้กลายเป็น 'ละครความสัมพันธ์' เพื่อความบันเทิงของมวลชน

เกราะนิรนาม ความกล้าที่ไร้สติ

ทำไมเด็กหรือคนทั่วไปถึงกล้าใช้คำพูดรุนแรงเกินวัย จิตวิทยาชี้ว่าเกิดจาก ปรากฏการณ์ไม่อาจห้ามใจได้บนออนไลน์ เมื่อผู้ใช้อยู่หลังจอมอนิเตอร์ หรือซ่อนตัวภายใต้รูปโปรไฟล์อวตาร/นามแฝง ความรู้สึกเกรงใจและความหวั่นกลัวการประเมินจากสังคมจะลดลงอย่างฉับพลัน ทำให้กล้าแสดงพฤติกรรมก้าวร้าวสุดโต่งที่ในชีวิตจริงไม่กล้าทำ

‘ไม่เห็นหน้า ไม่รู้เจ็บ’ การลดทอนความเป็นมนุษย์

การสื่อสารผ่านตัวอักษรทำให้ผู้กระทำมองเห็นเหยื่อเป็นเพียง 'ตัวอักษรบนหน้าจอ' หรืออวตารสองมิติ การไม่เห็นสายตา ไม่ยินเสียงร้องไห้ และไม่ได้รับรู้ความรู้สึกเจ็บปวดจริง ช่วยลดความรู้สึกผิดบาปในจิตใจของผู้ส่งข้อความคุกคาม ราวกับกดปุ่มสั่งการโดรนทิ้งระเบิดโดยไม่เห็นเลือดเนื้อของคนเบื้องล่าง

สื่อโซเชียลมีเดียถูกออกแบบมาให้ 'อารมณ์ลบและไฟแค้น' แพร่กระจายได้รวดเร็วกว่าความจริง เมื่อเด็กคนหนึ่งโพสต์แชทหลุดหรือเรื่องน่าอับอายลงในกลุ่ม กระบวนการส่งต่ออารมณ์ จะกระตุ้นให้ผู้พบเห็นเกิดความรู้สึกโกรธเคืองและร่วมสุมไฟทันที เกิดเป็นปรากฏการณ์ฝูงชนออนไลน์ ที่ลุกลามชั่วข้ามคืน

พลังของคำว่า 'พวกเรา'

การชวนคนแปลกหน้ามาร่วมเกลียด คือการสร้าง 'อัตลักษณ์กลุ่ม' ในวัยรุ่น กลุ่มเพื่อนคือสิ่งสำคัญที่สุด การกำหนดว่าใครคือ 'เหยื่อ/ศัตรู' จะช่วยกระชับความสัมพันธ์ของคนในกลุ่ม ให้เหนียวแน่นขึ้น สมาชิกในกลุ่มจะรู้สึกว่าตนเองได้รับการยอมรับและเป็นส่วนหนึ่งของพวกพ้องเมื่อออกมาร่วมรุมด่าเป้าหมายเดียวกัน

'ด่าคนอื่น เพื่อบอกว่าฉันเป็นคนดี'

หลายครั้งที่คนแปลกหน้าเข้ามาร่วมทัวร์ลง ไม่ใช่เพราะรู้จักคู่กรณี แต่เกิดจาก ความแค้นทางศีลธรรม และกลไก 'การส่งสัญญาณทางศีลธรรม' การผสมโรงประณามเหยื่อช่วยส่งสัญญาณให้คนในสังคมเห็นว่า 'ฉันเป็นคนดี อยู่ฝั่งที่ถูกต้อง และมีจริยธรรมสูงส่ง' โดยใช้ศีลธรรมเป็นข้ออ้างบังหน้าความก้าวร้าว

ถอนชนวนปีศาจไซเบอร์ เปลี่ยน 'คนมุง' ให้เป็น 'ผู้ปกป้อง'

การแก้ปัญหาต้องเริ่มจากการหยุดส่งเสริมวัฒนธรรมล่าแม่มด พ่อแม่และโรงเรียนต้องปลูกฝังทักษะ Media Literacy และ Empathy (ความเห็นอกเห็นใจ) สอนเด็กให้ทอดเวลาให้อารมณ์เย็นลงก่อนโพสต์  และเปลี่ยนบทบาทของคนในสังคมจาก 'ผู้เพิกเฉย/คนมุง' มาเป็น 'ผู้ปกป้อง' ด้วยการไม่แชร์ ไม่สุมไฟ และกด Report ข้อความคุกคามเพื่อตัดวงจรความเกลียดชัง

บาดแผลทางจิตใจและ Digital Footprint ที่ไม่มีวันลบเลือน

ผลกระทบต่อเด็กที่ตกเป็นเหยื่อนั้นรุนแรงและยาวนาน โลกออนไลน์มี Digital Footprint ที่ลบเลือนยาก ข้อมูลหลุดหรือคำตัดสินของสังคมยังคงตกค้าง เหยื่อจะเกิดภาวะวิตกกังวล ซึมเศร้า รู้สึกสั่นคลอนในคุณค่าของตัวเอง โดดเดี่ยวและไร้พื้นที่ปลอดภัย เพราะการรุมคุกคามติดตามไปทุกที่ตลอด 24 ชั่วโมง จนอาจนำไปสู่ความคิดทำร้ายตัวเองในที่สุด

ที่มา : คณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์ฯ , tims , dovepress