เจาะ 3 ปัจจัยทำ 'เลือกตั้งโมฆะ' บทเรียนจากอดีตถึงปมบาร์โค้ดเลือกตั้ง 69
สรุปสาเหตุทางกฎหมายที่อาจทำให้ผลการเลือกตั้งกลายเป็นศูนย์ ย้อนรอยบรรทัดฐานศาลรัฐธรรมนูญปี 49 และ 57 ที่ส่งผลกระทบต่อเสถียรภาพการเมืองไทยในวงกว้าง
SHORT CUT
- สาเหตุทางกฎหมายที่อาจทำให้ผลการเลือกตั้งกลายเป็นศูนย์ ย้อนรอยบรรทัดฐานศาลรัฐธรรมนูญปี 49 และ 57 ที่ส่งผลกระทบต่อเสถียรภาพการเมืองไทย
- การละเมิดหลักการลงคะแนนลับ ซึ่งอาจเกิดจากการจัดคูหาที่ไม่เป็นส่วนตัว หรือกรณีบาร์โค้ดบนบัตรที่อาจสืบย้อนถึงตัวตนผู้ใช้สิทธิได้
- การไม่สามารถจัดการเลือกตั้งให้แล้วเสร็จในวันเดียวกันทั่วราชอาณาจักร ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้การเลือกตั้งปี 2557 เป็นโมฆะ
- กระบวนการจัดการเลือกตั้งที่ไม่เที่ยงธรรมหรือไม่ชอบด้วยกฎหมาย เช่น การกำหนดวันเลือกตั้งที่กระชั้นชิดเกินไป หรือการจ้างพรรคเล็กลงสมัครเพื่อบิดเบือนการแข่งขัน
สรุปสาเหตุทางกฎหมายที่อาจทำให้ผลการเลือกตั้งกลายเป็นศูนย์ ย้อนรอยบรรทัดฐานศาลรัฐธรรมนูญปี 49 และ 57 ที่ส่งผลกระทบต่อเสถียรภาพการเมืองไทยในวงกว้าง
การเลือกตั้งเป็นโมฆะ (Void) หมายถึงสภาวะที่การเลือกตั้งนั้นเสียเปล่าไปทั้งหมดเสมือนไม่เคยเกิดขึ้นในทางกฎหมาย แตกต่างจากการสั่งเลือกตั้งใหม่รายเขต เพราะโมฆะจะทำให้คะแนนเสียงทั้งประเทศกลายเป็นศูนย์และต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่ทั้งหมด
ปัจจัยที่ทำให้เกิดสภาวะ 'เลือกตั้งโมฆะ'
การละเมิด "หลักความลับ" (Secret Ballot)
รัฐธรรมนูญ มาตรา 85 ระบุชัดว่าต้องออกเสียงโดย "ตรงและลับ" บรรทัดฐานปี 2549 ศาลเคยสั่งโมฆะเพราะการจัดคูหาที่ทำให้คนอื่นมองเห็นการลงคะแนนได้ ปัจจุบันจึงมีข้อกังวลเรื่อง "บาร์โค้ด" บนบัตรเลือกตั้งที่อาจสืบย้อนกลับไปถึงตัวตนผู้สิทธิเลือกตั้งได้ หากพิสูจน์ได้ว่าระบบ "อยู่ในวิสัยที่ล่วงรู้ได้" ความเป็นความลับย่อมสิ้นสุดลงและเสี่ยงต่อความเป็นโมฆะทั้งประเทศ
ต้องเลือกตั้ง "วันเดียวทั่วราชอาณาจักร"
นี่คือสาเหตุหลักที่ทำให้การเลือกตั้งปี 2557 เป็นโมฆะ เนื่องจากมีการขัดขวางการรับสมัครใน 28 เขต ทำให้ไม่สามารถจัดการเลือกตั้งให้เสร็จสิ้นในวันเดียวกันได้ตามที่กฎหมายกำหนด เลขาธิการ กกต. ย้ำว่าหากจัดการเลือกตั้งไม่พร้อมกันในเชิงโครงสร้างกติกา ผลคือจะเป็นโมฆะและเสียเปล่างบประมาณทันที
ความไม่เที่ยงธรรมและกระบวนการที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย
ปัจจัยนี้รวมถึงการกำหนดวันเลือกตั้งที่กระชั้นชิดเกินไปจนพรรคการเมืองเตรียมตัวไม่ทัน (เช่นปี 49 ที่มีเวลาเพียง 35 วัน) หรือพฤติการณ์ที่ส่อเจตนาบิดเบือนการแข่งขัน เช่น การจ้างพรรคเล็กลงสมัครเพื่อหนีเกณฑ์คะแนนร้อยละ 20
ซึ่งหากศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่ากระบวนการในภาพรวมขัดต่อเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ การเลือกตั้งนั้นย่อมดำรงอยู่ไม่ได้
ผลกระทบถ้าการเลือกตั้งเป็น "โมฆะ"
งบประมาณที่ใช้ไปทั้งหมดถือว่าสูญเปล่า ประเทศเกิด "สุญญากาศทางการเมือง" รัฐบาลใหม่ทำงานไม่ได้ และอาจนำไปสู่ทางตันที่เปิดช่องให้เกิดรัฐประหารเหมือนในอดีต
นี่คือเหตุผลว่าทำไมภาคประชาชนถึงต้องตื่นตัวตรวจสอบการทำงานของ กกต. อย่างเข้มข้นในทุกขั้นตอน เพราะเราไม่อยากให้ "ทางออกของประเทศ" กลายเป็น "ทางตัน" อีกครั้ง
