ทำไม? 'ไฟไหม้รถ EV' ปัญหาแบตฯ หรือไฟบ้านอาจไม่ได้มาตรฐาน?

'รถ EV ไฟไหม้' กำลังกลายเป็นประเด็นร้อนในช่วงนี้ แม้กระแสสังคมมักด่วนสรุปว่าไฟไหม้ EV ทุกคันเกิดจาก 'แบตเตอรี่ที่ไม่ได้มาตรฐาน' แต่การตรวจสอบเชิงวิศวกรรมแบบเจาะลึกกลับเผยให้เห็นความจริงที่ซับซ้อนกว่านั้นมาก

ชวนติดตาม 'ปัญหารถ EV' ที่เกิดขึ้นในไทย ไม่ว่าจะเป็นเหตุ BYD Dolphin ที่เกิดขึ้นล่าสุด ไปจนถึงความบกพร่องของซัพพลายเชนระดับโลกในกรณีของ Volvo 

ถอดรหัส 'BYD Dolphin' เมื่อต้นเหตุคือ 'ไฟบ้าน' ไม่ใช่ 'ตัวรถ'

วันที่ 16 มิถุนายน 2026 เกิดเหตุเพลิงไหม้รุนแรงที่บ้านพักหลังหนึ่งในตำบลเมืองเก่า อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น รถยนต์ไฟฟ้า BYD Dolphin ที่จอดชาร์จไฟทิ้งไว้หลังการใช้งานตามปกติ ถูกเปลวเพลิงลุกไหม้ก่อนลุกลามทำลายตัวบ้านไปเกือบทั้งหลัง โชคดีที่ผู้อยู่อาศัยทั้ง 4 ชีวิตหนีรอดมาได้โดยไม่ได้รับบาดเจ็บ

คนกำลังพุ่งเป้าไปที่ระบบแบตเตอรี่ของตัวรถทันที แต่ผลการตรวจสอบทางนิติวิทยาศาสตร์จากหน่วยกู้ภัย ร่วมกับทีมวิศวกรผู้เชี่ยวชาญจาก BYD และ RÊVER Automotive กลับพลิกคดีอย่างสิ้นเชิง

เมื่อมีการยกรถขึ้นตรวจสอบช่วงล่าง พบว่า ชุดแบตเตอรี่แรงดันสูงยังคงสภาพสมบูรณ์แบบ ไม่มีร่องรอยการปริแตกของเซลล์ ไม่มีการระเบิดจากภายใน และไม่มีสัญญาณของภาวะ Thermal Runaway ใดๆ

หลักฐานจากร่องรอยการไหม้ชี้ชัดว่า ต้นเพลิงมาจาก ปัจจัยภายนอก เคลื่อนตัวเข้าหาตัวรถ สาเหตุที่แท้จริงคือความล้มเหลวขั้นวิกฤตของระบบสายไฟในบ้านและอุปกรณ์ชาร์จภายนอก

ซึ่งรายงานเบื้องต้นระบุว่า อุปกรณ์ชาร์จที่ใช้ไม่ได้รับการรับรองจากผู้ผลิต และไม่ได้ติดตั้งโดยช่างผู้เชี่ยวชาญ เหตุการณ์นี้เป็นเครื่องยืนยันว่า การดึงกระแสไฟฟ้ามหาศาลต่อเนื่องยาวนานเพื่อชาร์จ EV สามารถทำให้ระบบสายไฟบ้านที่ไม่ได้มาตรฐานเกิดความร้อนสะสมจนลุกไหม้ได้ในที่สุด

วิกฤต Volvo เซ่นพิษปัญหา 'ซัพพลายเชน'

ในทางตรงกันข้าม เหตุการณ์ไฟไหม้ที่เกิดขึ้นกับรถยนต์ไฟฟ้าของค่าย Volvo ก่อนหน้านี้ กลับสะท้อนให้เห็นถึงความบกพร่องของค่ายรถ นำไปสู่วิกฤตความเชื่อมั่นระดับโลกที่บีบให้บริษัทต้องเรียกคืนรถยนต์ครั้งประวัติศาสตร์

ไฟไหม้ EX30 คันแรก : 25 มีนาคม 2026 เกิดเหตุเพลิงไหม้ Volvo EX30 ขณะจอดที่พักอาศัยในเขตบางแค กรุงเทพฯ เจ้าหน้าที่ต้องใช้เวลาเกือบ 45 นาทีในการควบคุมเพลิง

ไฟไหม้ EX30 คันที่สอง : 15 พฤษภาคม 2026 เกิดเหตุเพลิงไหม้ขณะชาร์จไฟที่บ้านพัก นำไปสู่มาตรการฉุกเฉินจำกัดการชาร์จแบตเตอรี่ไว้ที่ 70% และการเรียกคืน EX30 จำนวน 1,668 คันในไทย (จาก 40,323 คันทั่วโลก)

ต้นตอของปัญหาในรุ่น EX30 ลุกลามไปสู่ข้อพิพาททางกฎหมายระดับโลก มูลค่า 2.31 พันล้านหยวน (ราว 323 ล้านเหรียญสหรัฐ) ระหว่าง VREMT (บริษัทลูกด้านแบตเตอรี่ของ Geely บริษัทแม่ Volvo) และ Sunwoda Electronic ผู้ผลิตเซลล์แบตเตอรี่

โดย VREMT กล่าวหาว่าเซลล์ที่ส่งมอบมี 'ข้อบกพร่องด้านคุณภาพร้ายแรง' ทั้งเรื่องแรงดันไฟฟ้าที่ไม่สม่ำเสมอและความต้านทานภายในที่สูงเกินมาตรฐาน เมื่อประกอบเข้ากับระบบจัดการแบตเตอรี่ (BMS) ที่ใช้ซอฟต์แวร์เร่งการชาร์จอย่างดุดัน ทำให้เกิดความร้อนสะสมเฉพาะจุด นำไปสู่การลัดวงจรและไฟไหม้ในที่สุด

เพื่อให้เข้าใจว่าเหตุใด 'ไฟไหม้ EV' บางกรณีจึงรุนแรงจนควบคุมไม่ได้ เราต้องเจาะลึกลงไปที่ 'เคมี' ของแบตเตอรี่ ในปัจจุบันอุตสาหกรรมยานยนต์แบ่งออกเป็น 2 ขั้วหลัก ได้แก่ NMC (Nickel Manganese Cobalt) และ LFP (Lithium Iron Phosphate)

ภาวะ Thermal Runaway หรือการลุกลามทางความร้อน เป็นปฏิกิริยาลูกโซ่ที่เกิดจากการลัดวงจรหรือความร้อนสะสม แบตเตอรี่ NMC (ที่ใช้ใน Volvo) มีข้อได้เปรียบด้านความจุพลังงานต่อน้ำหนัก แต่มีจุดอ่อนร้ายแรงด้านความปลอดภัย

เมื่อเซลล์ NMC แตกตัว จะทำการ ปล่อยก๊าซออกซิเจน ออกมาเป็นจำนวนมาก ซึ่งทำหน้าที่เป็นเชื้อเพลิงชั้นดีให้ไฟลุกไหม้ต่อไปได้เองโดยไม่ต้องพึ่งออกซิเจนจากอากาศภายนอก (นี่คือเหตุผลที่ถังดับเพลิงเคมีทั่วไปเอาไม่อยู่)

ในขณะที่แบตเตอรี่ LFP มีโครงสร้างพันธะเคมีที่แข็งแรงกว่ามาก ทนความร้อนได้สูงกว่า ปล่อยพลังงานความร้อนน้อยกว่าเกือบครึ่งหนึ่งเมื่อเกิดความเสียหาย และที่สำคัญคือแทบไม่ปล่อยก๊าซออกซิเจนออกมา ทำให้เสี่ยงต่อการลุกลามน้อยกว่ามาก

ชาร์จรถ EV ยังไง? ให้ปลอดภัย

จากกรณีของ BYD Dolphin ข้อสรุปที่ชัดเจนที่สุดคือ โครงสร้างพื้นฐานทางไฟฟ้าของบ้านส่วนใหญ่ 'ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อรองรับ EV' 

การชาร์จ EV เป็นการดึงกระแสไฟสูงสุดอย่างต่อเนื่อง 6-12 ชั่วโมง หากใช้ปลั๊กพ่วงหรือสายไฟเดิมที่เก่าและไม่ได้มาตรฐาน ฉนวนจะละลายและเกิดไฟไหม้บ้านได้

การไฟฟ้านครหลวง (MEA) และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (PEA) จึงได้กำหนดข้อบังคับทางวิศวกรรมที่เข้มงวด โดยเฉพาะการทำ วงจรที่ 2 (Circuit 2) แยกต่างหากสำหรับ EV

• มิเตอร์ไฟฟ้า : ต้องอัปเกรดเป็นขนาด 30(100)A หรือ 50(150)A เพื่อรองรับโหลดต่อเนื่อง
• ตู้เมนสวิตช์ (MDB) : ต้องแยกออกจากตู้คอนซูมเมอร์ยูนิตหลักของบ้านโดยเด็ดขาด ป้องกันความร้อนลาม
• เบรกเกอร์กันดูด (RCD) : บังคับใช้ Type B หรือเทียบเท่า ที่สามารถตรวจจับกระแสไฟรั่วแบบ DC จากรถได้ (Type A ทั่วไปอาจตาบอดเมื่อเจอไฟรั่วจากแบตเตอรี่)
• สายไฟและระบบกราวด์ : ต้องใช้สายทองแดงขนาดไม่น้อยกว่า 16 ตร.มม. และตอกหลักดินทองแดงลึกอย่างน้อย 2.4 เมตรแยกอิสระ

นอกจากนี้ ในปี 2026 สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ. หรือ TISI) ได้เตรียมบังคับใช้มาตรฐานเครื่องชาร์จ EV ให้มีระบบตัดไฟอัตโนมัติเมื่อเกิดความร้อนสูง เพื่อปิดช่องโหว่ความเสี่ยงนี้

ปัญหาข้อบกพร่องของ Volvo EX30 นำไปสู่การเคลื่อนไหวครั้งใหญ่ด้านการคุ้มครองผู้บริโภค การที่บริษัทบังคับจำกัดการชาร์จแบตเตอรี่ไว้เพียง 70% ทำให้ลูกค้าจำนวนมากรู้สึกว่าได้สินค้าไม่ตรงตามสเปกและรู้สึกไม่ปลอดภัยในการใช้งาน

สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.) ภายใต้คำสั่งของสำนักนายกรัฐมนตรี ได้เรียกตัวแทน Volvo Car (Thailand) เข้าชี้แจง และมีมติอนุมัติการดำเนินคดีทางแพ่งแทนผู้บริโภคที่ได้รับผลกระทบกว่า 40 ราย โดยมีเป้าหมายสูงสุดคือการบังคับให้ผู้ผลิต "คืนเงินเต็มจำนวนพร้อมดอกเบี้ย" หรือรับซื้อคืน (Buyback)

วิกฤตนี้ยิ่งตอกย้ำให้เห็นถึงความจำเป็นเร่งด่วนของ กฎหมาย Lemon Law (กฎหมายความชำรุดบกพร่องของสินค้า) ซึ่งสภาองค์กรของผู้บริโภค (TCC) เป็นหัวหอกในการผลักดัน

เนื่องจากระหว่างปี 2024-2026 สคบ. ได้รับเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับ EV มากกว่า 1,300 คดี กฎหมายนี้จะช่วยให้ผู้บริโภคที่ซื้อรถใหม่แล้วเจอข้อบกพร่องร้ายแรง สามารถเรียกร้องให้เปลี่ยนคันใหม่หรือคืนเงินได้ทันที โดยไม่ต้องแบกรับภาระฟ้องร้องทางศาลแบบรายบุคคลที่ยืดเยื้อและกินเวลา

ที่มา : inkl, paultan, itiger