Set-Jetting เมื่อเรื่องที่เรารัก กลายเป็นที่ที่เราอยากไป

เขียนโดย พิธา ลิ้มเจริญรัตน์ 

หลังดู Perfect Days ผมถึงกับซื้อหนังสือเกี่ยวกับห้องน้ำสาธารณะในโตเกียวมาเล่มหนึ่ง ตั้งใจเอามาวางแผนทริปตามรอยหนัง เมืองที่มีอะไรให้ดูมากมายอย่างโตเกียว จู่ ๆ ก็มีห้องน้ำขึ้นมาอยู่ในรายการสถานที่ที่ผมอยากไป

วิม เวนเดอร์สเล่าชีวิตของคนทำความสะอาดห้องน้ำอย่างใจเย็น จนคนดูค่อย ๆ มองเห็นความน่าสนใจของสิ่งที่ปกติเดินผ่านไป ผมอยากลองใช้เวลาในโตเกียวด้วยสายตาแบบนั้นบ้าง อยากรู้ว่าถ้าเดินช้าลง สังเกตมากขึ้น เมืองที่คุ้นชื่อมาตลอดจะให้ความรู้สึกต่างออกไปเพียงใด

ห้องน้ำเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการ THE TOKYO TOILET ซึ่งเชิญสถาปนิกและนักสร้างสรรค์ 16 คนมาออกแบบห้องน้ำสาธารณะ 17 แห่งในชิบูยะ ต่อมามีบริการ Tokyo Toilet Shuttle พาคนไปชม รอยเตอร์รายงานถึงนักท่องเที่ยวที่ตัดสินใจขึ้นทัวร์เพราะดู Perfect Days แล้วอยากมาเห็นด้วยตัวเอง ห้องน้ำซึ่งเคยเป็นเพียงจุดแวะระหว่างทาง กลายเป็นเหตุผลของการเดินทางเสียเอง

จากห้องน้ำในโตเกียว ผมนึกถึงม้านั่งตัวหนึ่งใน Public Garden ของบอสตัน ที่โรบิน วิลเลียมส์กับแมตต์ เดมอนนั่งคุยกันใน Good Will Hunting สวนแห่งนี้มีมุมสวยอยู่มาก แต่สำหรับคนรักหนัง ม้านั่งตัวนั้นมีแรงดึงดูดเฉพาะของมัน ฉากสนทนาที่เคยดูผ่านจอทำให้เราอยากไปนั่งในตำแหน่งเดียวกัน มองออกไปจากมุมเดียวกัน ปัจจุบันองค์กรส่งเสริมการท่องเที่ยวของบอสตันก็นำม้านั่งตัวนี้มาแนะนำไว้ในเส้นทางตามรอยภาพยนตร์ของเมือง

เมื่อเรื่องบนจอ พาเราออกเดินทาง

นี่เป็นเรื่องที่ผมอยากชวนคุยต่อในชุด High Touch Tourism หลังจากตอนก่อนว่าด้วย Hushpitality หรือการต้อนรับที่ให้คุณค่ากับความเงียบ คราวนี้เป็นความผูกพันอีกแบบที่ธุรกิจท่องเที่ยวเรียกว่า Set-Jetting การออกเดินทางตามรอยภาพยนตร์และซีรีส์ คำนี้เล่นกับ Jet-setting ซึ่งชวนให้นึกถึงชีวิตหรูที่บินจากเมืองหนึ่งไปอีกเมืองหนึ่ง โดยเปลี่ยน Jet เป็น Set หรือฉากถ่ายทำ สำหรับนักเดินทางกลุ่มนี้ เรื่องที่ดูเมื่อคืนอาจเป็นคนเลือกจุดหมายของวันหยุดครั้งหน้า

ในภาษาการตลาด สิ่งที่หนังมอบให้สถานที่คือความหมาย คนดูรู้จักเมืองผ่านชีวิตของตัวละคร จดจำร้านอาหารจากบทสนทนา หรือผูกพันกับถนนเส้นหนึ่งเพราะฉากที่เกิดขึ้นตรงนั้น พอถึงเวลาวางแผนเที่ยว สถานที่เหล่านี้จึงมีความคุ้นเคยรออยู่ก่อนแล้ว โบรชัวร์อาจทำให้เราเห็นว่าม้านั่งตัวหนึ่งอยู่ตรงไหน ส่วนหนังทำให้เรารู้ว่าอยากไปนั่งตรงนั้นทำไม

รายงาน Unpack ’25 ของ Expedia Group ซึ่งใช้ข้อมูลแพลตฟอร์มประกอบกับการสำรวจนักเดินทาง 25,000 คนใน 19 ประเทศ พบว่าผู้ตอบแบบสำรวจ 66% ระบุว่าภาพยนตร์ รายการสตรีมมิง และโทรทัศน์มีอิทธิพลต่อการเลือกเดินทาง เป็นตัวเลขที่ช่วยอธิบายว่า เหตุใดธุรกิจท่องเที่ยวจึงเริ่มมองหน้าจอในห้องนั่งเล่นเป็นพื้นที่สำคัญในการสร้างความอยากออกเดินทาง

กระทั่งหนังซอมบี้ก็มีส่วนทำให้คนอยากขึ้นรถไฟไปเที่ยว Train to Busan ทำให้ชื่อปูซานติดหูผู้ชมต่างประเทศ และรายงานของ Korea.net ในปี 2017 ระบุว่าหนังเป็นหนึ่งในแรงกระตุ้นให้นักท่องเที่ยวไต้หวันนั่งรถไฟจากโซลไปปูซาน ร่วมกับอิทธิพลของซีรีส์ที่ถ่ายทำในเมืองและเที่ยวบินตรงที่เพิ่มขึ้น เรื่องราวอันชวนหวาดกลัวบนจอ จึงทิ้งความอยากรู้อยากเห็นเกี่ยวกับเมืองปลายทางไว้ด้วย

จากความผูกพัน สู่ประสบการณ์ที่เดินทางไปถึงได้

เมื่อความอยากไปเกิดขึ้นแล้ว งานอีกครึ่งหนึ่งของธุรกิจท่องเที่ยวคือทำให้คนไปได้จริง Hobbiton ในมาทามาทาของนิวซีแลนด์ทำเรื่องนี้ได้ชัดเจน แฟน The Lord of the Rings และ The Hobbit จองทัวร์เดินชมหมู่บ้านฮอบบิต ก่อนจบทริปด้วยเครื่องดื่มที่ Green Dragon Inn ได้ โลกในหนังถูกต่อออกมาเป็นประสบการณ์ที่มีเส้นทาง มีคนพาชม และมีบริการรองรับ ความรักที่มีต่อเรื่องหนึ่งจึงกลายเป็นรายได้ให้สถานที่นั้นต่อไปได้หลังหนังออกจากโรง

สำหรับไทย The White Lotus ซีซัน 3 เป็นโอกาสให้ทำงานต่อในลักษณะเดียวกัน สถานที่ถ่ายทำในสมุย ภูเก็ต และกรุงเทพฯ ถูกนำมาเชื่อมไว้ในเว็บไซต์เฉพาะที่การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานนิวยอร์กจัดทำขึ้น พร้อมแนะนำอาหาร วัฒนธรรม และสถานที่รอบข้าง นี่คือจังหวะที่ควรรับช่วงให้ทัน เพราะคนที่ค้นหาว่าโรงแรมในเรื่องอยู่ที่ไหน อาจพร้อมค้นต่อว่าแถวนั้นกินอะไร ไปไหนได้อีก และควรเผื่อเวลาไว้กี่วัน

ความรู้สึกอยากไปให้ถึงต้นทางของสิ่งที่รักยังพาผมไปไกลกว่าโลกภาพยนตร์ ผมเคยเดินทางไปไนน์ไมล์ ในเขตเซนต์แอนน์ของจาเมกา บ้านเกิดของบ็อบ มาร์เลย์ เพลงพาเราไปรู้จักคนคนหนึ่งจากอีกซีกโลก และวันหนึ่งเราก็อยากไปรู้จักสถานที่ที่เขาเติบโต อยากเข้าใจว่าชีวิตเริ่มต้นจากตรงไหน ก่อนเสียงของเขาจะเดินทางไปไกลขนาดนั้น

หากใช้คำให้ตรง Set-Jetting หมายถึงการตามรอยหนังและโทรทัศน์ แต่ความผูกพันแบบเดียวกันนี้ขับเคลื่อนการเดินทางผ่านสื่อบันเทิงอีกหลายชนิด ทั้งเพลง มิวสิกวิดีโอ นิยาย อนิเมะ เกม และการแสดงสด บางคนอยากไปเห็นบ้านเกิดของศิลปิน บางคนอยากเดินในเมืองที่เป็นต้นแบบของเรื่องที่อ่าน บางคนยอมเดินทางข้ามประเทศเพื่อร้องเพลงที่ชอบพร้อมกับคนอีกหลายหมื่นคน ความทรงจำที่เคยเป็นเรื่องส่วนตัวจึงพาเราออกไปพบสถานที่และผู้คนใหม่ ๆ

ลิเวอร์พูลนำเรื่องราวของ The Beatles มาต่อเป็นเส้นทางดนตรีของเมืองได้อย่างน่าสนใจ ตั้งแต่บ้านวัยเด็กของจอห์น เลนนอนและพอล แม็กคาร์ตนีย์ ไปจนถึงพิพิธภัณฑ์ คลับ และทัวร์ตามรอยวง ผู้มาเยือนมีเหตุผลให้ใช้เวลาอยู่ตามย่านต่าง ๆ เพลงที่ฟังจบไปนานแล้วจึงยังพาคนเข้าร้าน ขึ้นรถ และจองห้องพักอยู่ได้

ทำอย่างไรให้เรื่องเล่า พาคนไปไกลกว่าจุดถ่ายทำ

สำหรับไทย โอกาสอยู่ตรงการต่อเรื่องให้ยาวกว่ากระแสในวันเปิดตัว เมื่อคนดูเริ่มค้นหาสถานที่ เราควรมีข้อมูลหลายภาษาที่หาเจอง่าย มีเส้นทางที่เดินทางสะดวก และมีคนในพื้นที่ช่วยเล่าเรื่องต่อ ร้านอาหาร ร้านหนังสือ ไกด์ท้องถิ่น และคนทำงานฝีมือควรได้เข้ามาอยู่ในเส้นทางเดียวกันด้วย คนที่ตั้งใจมาตามรอยฉากหนึ่งอาจพบเหตุผลให้อยู่ต่ออีกคืน และรู้จักเมืองมากกว่าที่เคยเห็นในจอ

งานดูแลสถานที่ก็สำคัญพอ ๆ กัน ม้านั่งในสวนต้องยังเป็นที่ให้คนนั่งพัก ห้องน้ำต้องสะอาดและใช้งานได้ หมู่บ้านต้องยังน่าอยู่สำหรับคนที่มีบ้านอยู่ตรงนั้น ความมีชีวิตของสถานที่คือส่วนหนึ่งของเสน่ห์ที่ผู้มาเยือนตามหา หากดูแลได้ดี เรื่องเล่าจะช่วยเปิดประตูให้คนเข้ามารู้จักเมือง โดยที่เมืองยังรักษาจังหวะชีวิตของตัวเองไว้ได้

ผมกลับมานึกถึงหนังสือห้องน้ำโตเกียวเล่มนั้น มันคงไม่ได้มาอยู่ในมือผม หากหนังเรื่องหนึ่งไม่ทำให้ผมหยุดมองสิ่งธรรมดานานขึ้นอีกหน่อย เมืองท่องเที่ยวอาจมีสถานที่เช่นนี้ซ่อนอยู่อีกมาก รอให้ใครสักคนเล่าเรื่องจนคนที่อยู่ไกลออกไปอยากมาถึง

เพราะก่อนจะจองตั๋ว เราอาจเดินทางไปถึงที่นั่นแล้วครั้งหนึ่ง ผ่านเรื่องที่เรารัก

ข่าวที่เกี่ยวข้อง 

• อเมริกาในวัย 250 ปี: จุดตัดวัฒนธรรมและนวัตกรรม บนวิถีทางอเมริกัน
• High Touch Tourism เมื่อวัฒนธรรมนำทางอนาคตท่องเที่ยวไทย
• Hushpitality เมื่อความเงียบกลายเป็นคุณค่าใหม่ของการท่องเที่ยว