คนคลั่งขับรถหาน้ำมัน ชวนมองวิกฤตพลังงานโลกผ่าน MAD MAX

I'm Just Here For The Gasoline” — “ข้ามาที่นี่ก็เพราะน้ำมันเท่านั้น” คือประโยคจากภาพยนตร์ Mad Max ที่สะท้อนให้เห็นว่าน้ำมันคือทรัพยากรที่ล้ำค่าที่สุดในโลก

Mad Max คือแฟรนไชส์ภาพยนตร์แอ็กชันไซไฟจากออสเตรเลีย ผลงานของ ‘จอร์จ มิลเลอร์’ (George Miller) ที่พาผู้ชมเข้าสู่โลกหลังหายนะนิวเคลียร์ ซึ่งอารยธรรมมนุษย์ได้พังทลายลง เหลือเพียงดินแดนรกร้างและกลุ่มอันธพาลขับรถซิ่งที่ไล่ล่าแย่งชิงทรัพยากรอันล้ำค่า

ดูเผิน ๆ Mad Max อาจเป็นเพียงหนังแอ็กชันไล่ล่าอันระห่ำที่สร้างมาเพื่อความบันเทิง แต่ในอีกด้านหนึ่ง มันคือภาพสะท้อนของมนุษย์ที่ไม่เคยหยุดแสวงหาพลังงาน และในโลกที่ล่มสลายนั้น “น้ำมัน” ได้กลายเป็นทรัพยากรสูงสุดที่ทุกคนตามหา 

โลกที่ “เสพติดน้ำมัน” เกินไป

จอร์จ มิลเลอร์ ได้แรงบันดาลใจในการสร้างโลก Mad Max มาจากประสบการณ์ในวัยเด็ก เขาเติบโตในเมืองเล็กอย่าง Chinchilla ในออสเตรเลียที่เต็มไปด้วยถนนยาวและการขับรถเร็วแบบไร้ขอบเขต ทำให้มีอุบัติเหตุบ่อยครั้ง ทำให้เขารู้สึกว่ารถยนต์คือเครื่องจักรแห่งความรุนแรง 

อีกแรงบันดาลใจมาจากช่วงทศวรรษ 1970 โลกเผชิญกับวิกฤตพลังงานครั้งใหญ่ ราคาน้ำมันพุ่งสูงอย่างรวดเร็ว และเกิดภาพผู้คนต่อคิวเติมน้ำมันยาวเหยียดตามสถานีบริการในหลายประเทศ ภาพคนชกต่อยกันเพื่อแย่งน้ำมันจึงกลายเป็นเรื่องปกติ เหตุการณ์นี้ไม่ได้กระทบแค่เศรษฐกิจ แต่ยังสั่นคลอนวิถีชีวิตประจำวันของผู้คนอย่างรุนแรง สำหรับมิลเลอร์ ภาพเหล่านี้ได้จุดประกายคำถามสำคัญว่า “ถ้าการขาดแคลนนี้ไม่ใช่แค่ชั่วคราว แต่ยืดเยื้อจนกลายเป็นเรื่องปกติของโลก จะเกิดอะไรขึ้นกับสังคมมนุษย์?”

ด้วยแรงบันดาลใจสองอย่างนี้ จึงกลั่นออกมาเป็น Mad Max ภาคแรกที่ออกฉายในปี 1979 และประสบความสำเร็จอย่างมาก ด้วยทุนสร้างเพียงประมาณ 400,000 ดอลลาร์ แต่สามารถทำรายได้ทั่วโลกมากกว่า 100 ล้านดอลลาร์ กลายเป็นหนึ่งในภาพยนตร์ทุนต่ำที่ทำกำไรสูงที่สุดในยุคนั้น ความสำเร็จดังกล่าวนำไปสู่การสร้างภาคต่อ ได้แก่ Mad Max 2 (1981), Mad Max Beyond Thunderdome (1985), Mad Max: Fury Road (2015) และ Furiosa: A Mad Max Saga (2024) ทำให้แฟรนไชส์นี้มีแฟนคลับหนาแน่นมาตลอด

ด้วยเหตุนี้ ทรัพยากรที่สำคัญที่สุดในโลกหลังล่มสลายของ Mad Max จึงไม่ใช่อาหารหรือน้ำ แต่คือ “น้ำมัน” เราจะเห็นตัวละครในทุกภาคออกตามหาและแย่งชิงน้ำมันกันอย่างบ้าคลั่ง แม้ในภาคหลัง ๆ จะเริ่มกล่าวถึงความสำคัญของน้ำมากขึ้น แต่หัวใจของ Mad Max ก็ยังคงหมุนรอบ “น้ำมัน” ในฐานะทรัพยากรที่กำหนดทั้งอำนาจและการอยู่รอด

ตั้งแต่ Mad Max ภาคแรก เราจะเห็นแก๊งอันธพาลของ Toecutter ออกไล่ล่ารถบนทางหลวง ไม่ใช่เพียงเพื่อความสนุก แต่ยังเพื่อแย่งชิงทรัพยากรสำคัญอย่างเชื้อเพลิง ขณะที่ใน Mad Max 2 เรื่องราวยกระดับกลายเป็นสงครามแย่งน้ำมันขนาดย่อม ผู้คนต่อสู้และบุกยึดแหล่งพลังงานกันอย่างเอาเป็นเอาตาย และในภาคยุคใหม่อย่าง Mad Max: Fury Road ภาพของ Gas Town ก็ถูกนำเสนอในฐานะแหล่งผลิตเชื้อเพลิงที่ถูกผูกขาด กลายเป็นศูนย์กลางอำนาจของโลกที่ล่มสลาย

เรื่องราวทั้งหมดฉายภาพมนุษย์ที่ “เสพติดน้ำมัน” และตอกย้ำให้เห็นว่าเราพึ่งพาพลังงานชนิดนี้มากเพียงใด ตั้งแต่การเดินทาง เศรษฐกิจ ไปจนถึงโครงสร้างสังคม เมื่อทรัพยากรดังกล่าวเริ่มขาดแคลน สิ่งที่ตามมาไม่ใช่เพียงวิกฤตทางเศรษฐกิจ แต่คือความไม่มั่นคงในทุกมิติของชีวิต ผู้คนใน Mad Max จึงไม่ได้ต่อสู้เพื่ออุดมการณ์หรือความเชื่อ หากแต่ต่อสู้เพื่อ “เชื้อเพลิง” ที่ทำให้พวกเขายังเคลื่อนที่และมีชีวิตอยู่ต่อไปได้

ท่ามกลางวิกฤต มีคนผูกขาด

ภาค Mad Max: Fury Road ชี้ให้เห็นว่า “อำนาจ” อยู่ที่การควบคุมทรัพยากรสำคัญอย่างน้ำและน้ำมัน โดยถูกจัดการผ่านโครงสร้างหลัก ได้แก่ Citadel, Gas Town และ Bullet Farm โดย Citadel ทำหน้าที่เป็นแหล่งน้ำหลัก ขณะที่ Gas Town เป็นศูนย์กลางการผลิตเชื้อเพลิง และ Bullet Farm รับผิดชอบด้านอาวุธและกระสุน ทั้งสามพื้นที่เชื่อมโยงกันเป็นระบบเศรษฐกิจแบบปิดในลักษณะของ “เครือข่ายผูกขาด” ส่งผลให้ทรัพยากรถูกกระจุกตัวอยู่ในมือของชนชั้นปกครองอย่างเบ็ดเสร็จ ซึ่งทั้งหมดถูกปกครองโดยเผด็จการที่ชื่อ อิมมอร์แทน โจ (Immortan Joe) 

ภายใต้ระบบนี้ อิมมอร์แทน โจ ไม่ได้แจกจ่ายทรัพยากรอย่างเท่าเทียม แต่ใช้มันเป็นเครื่องมือควบคุมผู้คน เขาปล่อยน้ำลงมาจาก Citadel เพียงเล็กน้อยให้ฝูงชนแย่งชิงกัน นี่คือภาพสะท้อนของการใช้อำนาจผ่าน “ความขาดแคลนที่ถูกสร้างขึ้น” มากกว่าความขาดแคลนจริง ขณะที่น้ำมันจาก Gas Town ก็ถูกใช้เพื่อหล่อเลี้ยงกองทัพและระบบอำนาจ ทำให้ทรัพยากรที่ควรจะแจกจ่ายไปถึงทุกคนกลับขาดแคลน ทั้งที่ของมีอยู่

เรียกได้ว่า อิมมอร์แทน โจ คือภาพแทนของนายทุนผูกขาดในโลกความจริง เพราะเมื่อมองย้อนดูโลกของเรา ในทุกวิกฤต ไม่ว่าจะเป็นสงคราม ภัยพิบัติ หรือการขาดแคลนพลังงาน มักมี “ใครบางคน” ที่สามารถยึดครองทรัพยากรสำคัญไว้ในมือ และเปลี่ยนมันให้กลายเป็นเครื่องมือของอำนาจ แทนที่วิกฤตจะถูกแก้ไข กลับซ้ำเติมวิกฤตให้รุนแรงขึ้น 

คนกับรถแยกจากกันไม่ได้

แม้สังคมจะล่มสลายไปแล้ว แต่มนุษย์ก็ยังคงยึดติดกับ “รถยนต์” ผู้คนยังสร้าง ซ่อมแซม และต่อสู้เพื่อครอบครองยานพาหนะเหล่านี้ เพราะมันคือเครื่องมือสำคัญในการเอาชีวิตรอด ภาพนี้สะท้อนกลับมายังโลกในยุคปกติ ที่ผู้คนใช้รถเพื่อเดินทางไปทำงาน ท่องเที่ยว และใช้ชีวิตประจำวัน จนเกิดความผูกพันอย่างลึกซึ้งกับมัน และเมื่อโลกก้าวเข้าสู่ยุคหลังหายนะ ความผูกพันนั้นก็ยังไม่หายไป มนุษย์ยังคงต้องพึ่งพารถยนต์ต่อไป แม้ในสภาวะที่ทุกอย่างพังทลายลงแล้ว

เมื่อการใช้รถยนต์ยังคงเป็นสิ่งจำเป็น ก็หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่ต้องพึ่งพาน้ำมัน ผู้คนในโลกของ Mad Max จึงติดอยู่ในวังวนเดิม ขับรถ ออกล่าน้ำมัน ต่อสู้เพื่อแย่งชิง แล้วกลับมาขับต่อ วัฏจักรนี้เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าอย่างไม่มีที่สิ้นสุด แทนที่มนุษย์จะร่วมมือกันหาทางเอาชีวิตรอด กลับกลายเป็นสังคมที่ใช้ความรุนแรงเป็นเครื่องมือหลักในการแย่งชิงทรัพยากร ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นเพียงเพราะความที่ “คนยังต้องใช้รถ และรถต้องใช้น้ำมัน”

สิ่งนี้สะท้อนอย่างน่าเศร้าว่า แม้ในโลกอนาคต มนุษย์ก็ไม่ได้แสวงหาหนทางใหม่ หากแต่ยังยึดติดกับสิ่งเดิมที่คุ้นเคย วนเวียนอยู่ในวงจรการใช้พลังงานแบบเก่า ทั้งที่รู้ดีว่ามันกำลังนำพาไปสู่หายนะ 

โดยสรุปแฟรนไชส์ Mad Max อาจสื่อว่า การพึ่งพาน้ำมันของมนุษย์กำลังค่อย ๆ ทำลายโลกใบนี้ ผลลัพธ์ที่ตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้คือสิ่งแวดล้อมที่เสื่อมโทรมลงเรื่อย ๆ น้ำมันไม่สามารถดื่มได้ แต่ถึงอย่างนั้น การพึ่งพามันก็ฝังลึกเสียจนหลายคนไม่อาจจินตนาการถึงชีวิตที่ปราศจากน้ำมันได้อีกต่อไป ไม่ต่างจากการจินตนาการถึงชีวิตที่ปราศจากน้ำเลย

ในโลกความจริงเราผ่านวิกฤน้ำมันมันมาหลายครั้ง แม้จะไม่รุนแรงเหมือนใน Mad Max แต่ทุกวิกฤต เป็นสัญญาณเตือนว่า  อารยธรรมที่เราคิดว่าแข็งแรง แท้จริงแล้วอาจเปราะบางมาก หากทรัพยากรหลักหายไป มนุษย์ก็อาจถอยกลับสู่สภาพดิบเถื่อนได้อย่างรวดเร็ว

ข่าวที่เกี่ยวข้อง 

• จากหนัง Offside ถึงเคส Blue Girl เสรีภาพผู้หญิงอิหร่าน ชมเกมฟุตบอล ที่แลกมาด้วยชีวิต 
• ถอดรหัสจิตวิทยา ‘Battle of Fates สังเวียนเซียนทำนาย’ ที่มากกว่าแค่เรื่องดวง 
• เฮ่อซุ่ยเพียน หนังเทศกาลตรุษจีน อดีตเครื่องมือคลายเครียด และ เครื่องจักรทำเงิน