านวิจัยชี้ ดูนกอาจช่วย “ฝึกสมอง” และชะลอความเสื่อมตามวัย

งานวิจัยใหม่ชี้ว่า การดูนก (Birdwatching) อาจไม่ได้เป็นเพียงงานอดิเรกของคนรักธรรมชาติเท่านั้น แต่ยังอาจช่วยปรับเปลี่ยนโครงสร้างสมอง และเสริมความสามารถของสมองในการรับมือกับความเสื่อมตามวัยได้อีกด้วย

นักวิจัยพบว่า นักดูนกระดับผู้เชี่ยวชาญมีโครงสร้างสมองบางส่วนแตกต่างจากผู้ที่เพิ่งเริ่มต้น โดยความแตกต่างเหล่านี้อาจช่วยให้พวกเขาจำแนกสายพันธุ์นกที่คล้ายกันได้อย่างแม่นยำมากขึ้น และยังอาจช่วยเสริมสิ่งที่เรียกว่า “Cognitive Reserve” หรือความสามารถของสมองในการป้องกันและปรับตัวต่อการเสื่อมสภาพเมื่ออายุมากขึ้น

พลังแห่งความเคยชิน 

โดยปกติแล้ว เมื่อคนเราฝึกทักษะใดทักษะหนึ่งอย่างต่อเนื่อง สมองจะค่อย ๆ ปรับตัวและจัดระเบียบเครือข่ายการทำงานใหม่ กระบวนการนี้เรียกว่า Neuroplasticity หรือความยืดหยุ่นของสมอง ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมนักดนตรีมืออาชีพจึงมักมีการเปลี่ยนแปลงของสมองในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการฟังเสียง หรือทำไมนักกีฬาจึงมีการปรับตัวของสมองในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนไหว

เพื่อศึกษาว่าการดูนกส่งผลต่อสมองหรือไม่ นักวิจัยนำโดย Erik Wing จาก York University ประเทศแคนาดา ได้ศึกษากลุ่มอาสาสมัครนักดูนก 48 คน แบ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญและผู้เริ่มต้นอย่างละครึ่ง กลุ่มตัวอย่างมีอายุระหว่าง 22 ถึง 79 ปี และมีพื้นฐานด้านเพศ อายุ และระดับการศึกษาใกล้เคียงกัน

ประมาณ 10 วินาทีต่อมา พวกเขาต้องเลือกว่านกตัวเดิมอยู่ในภาพใด จากตัวเลือก 4 ภาพที่เป็นนกคนละสายพันธุ์กัน โดยนักวิจัยตั้งใจเลือกสายพันธุ์ที่มีลักษณะคล้ายกันมาก เพื่อให้การจำแนกยากที่สุด

การทดสอบนี้ทำซ้ำทั้งหมด 72 ครั้ง โดยใช้ภาพของนก 18 สายพันธุ์ แบ่งเป็นนกท้องถิ่น 6 ชนิด และนกต่างถิ่น 12 ชนิด

ผลการทดลองพบว่า นักดูนกระดับผู้เชี่ยวชาญทำคะแนนได้ดีกว่าผู้เริ่มต้นอย่างชัดเจน พวกเขาสามารถระบุนกท้องถิ่นได้ถูกต้องเฉลี่ย 83% และนกต่างถิ่น 61% ขณะที่ผู้เริ่มต้นระบุได้ถูกต้องเพียงประมาณ 44% ในทั้งสองกลุ่ม

เมื่อผู้เชี่ยวชาญต้องจำแนกนกต่างถิ่น สมองในหลายบริเวณมีการทำงานเพิ่มขึ้น ได้แก่

• prefrontal cortex ทั้งสองด้าน
• intraparietal sulcus
• occipitotemporal cortex ด้านขวา

สมองส่วนเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการระบุวัตถุ การประมวลผลภาพ การใช้สมาธิ และความจำระยะสั้น ซึ่งสะท้อนว่าการดูนกต้องใช้กระบวนการทางความคิดหลายด้านพร้อมกัน

นอกจากการทำงานของสมองที่แตกต่างกันแล้ว นักวิจัยยังพบว่า โครงสร้างสมองของผู้เชี่ยวชาญมีความซับซ้อนและจัดระเบียบมากกว่าผู้เริ่มต้น ซึ่งบ่งชี้ว่าการฝึกทักษะการดูนกอาจทำให้สมองเกิดการปรับตัวในระยะยาว

โดยทั่วไปแล้ว เมื่อคนเราอายุมากขึ้น โครงสร้างสมองมักจะสูญเสียความซับซ้อนและการจัดระเบียบไปเรื่อย ๆ อย่างไรก็ตาม ในการศึกษานี้พบว่าการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเกิดขึ้น น้อยกว่าในกลุ่มนักดูนกผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งอาจหมายความว่าการฝึกทักษะเฉพาะทางอย่างต่อเนื่องช่วยสร้าง “ทุนสำรองทางสมอง” ที่ช่วยชะลอผลกระทบของวัย

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยก็เตือนว่า ผลการศึกษานี้เป็นเพียงการสังเกตในช่วงเวลาเดียวเท่านั้น จึงยังไม่สามารถยืนยันได้แน่ชัดว่าการดูนกเป็นสาเหตุของการเปลี่ยนแปลงในสมอง หรือคนที่มีโครงสร้างสมองแบบนี้อยู่แล้วจึงหันมาสนใจการดูนก

การจะตอบคำถามนี้ให้ชัดเจนจำเป็นต้องมีการติดตามสแกนสมองของผู้เข้าร่วมซ้ำหลายครั้งตลอดช่วงเวลาหลายเดือนหรือหลายปี

อย่างไรก็ตาม งานวิจัยนี้ยังชี้ให้เห็นประเด็นสำคัญว่า งานอดิเรกที่ต้องใช้ การสังเกต ความจำ สมาธิ และการประมวลผลทางประสาทสัมผัส อย่างเข้มข้น ไม่ว่าจะเป็นการดูนกหรือกิจกรรมอื่น ๆ ที่ใช้ทักษะคล้ายกัน ก็อาจช่วยกระตุ้นและเสริมความแข็งแรงให้กับสมองได้เช่นกัน.

ที่มา : newscientist 

ข่าวที่เกี่ยวข้อง 

• นักวิทย์เผยกลยุทธ์ "การนอนสุดขั้ว" ของสัตว์โลก เพื่อเอาตัวรอด 
• “ถ้าไม่ตั้งใจฟัง เราก็ไม่มีทางรู้ว่ารบกวนอะไรอยู่” คุยกับ วรพจน์ บุญความดี 
• นกค่อนโลกมีพฤติกรรมแปลกไป อาจส่งผลร้ายแรงต่อมนุษยชาติ